Trang chủ › Cải tạo đất › Cải tạo đất: nhận diện đất xấu và chọn đúng cách cải tạo
Cải tạo đất: nhận diện đất xấu và chọn đúng cách cải tạo
Tóm tắt
Cải tạo đất là sửa chính mảnh đất, không phải bón thêm cho nhiều. Bài này giúp bạn đọc ra mảnh đất của mình đang xấu theo kiểu nào, rồi chọn trong năm nhóm biện pháp cái hợp với kiểu đất đó, kèm mốc thời gian thật và cách tự đo tiến bộ ngay tại ruộng.
“Đất nhà tôi bón bao nhiêu cũng thấy trôi hết, phải làm sao?” Đó là câu OlaFarm nghe đi nghe lại mỗi lần đi khảo sát cùng khách hàng. Cùng một thửa, cùng một giống, nhưng năm nào cũng phải tăng phân mới giữ được năng suất của năm trước.
Bón thêm lúc đó chỉ là trả tiền để mua lại phần đã mất. Muốn đổi được tình thế thì phải sửa chính mảnh đất, và việc đầu tiên là biết nó đang hỏng ở chỗ nào. Đất bạc màu vì thiếu mùn cần cách chữa khác hẳn đất chai cứng vì tầng đế cày, và cả hai lại khác đất chua phèn.
Trong bài này, OlaFarm sẽ giúp bạn đi từ chỗ nhận diện sáu kiểu đất xấu thường gặp, sang năm nhóm biện pháp và giới hạn thật của từng nhóm, rồi tới lộ trình làm theo thứ tự nào. Phần chúng tôi muốn bạn đọc kỹ nhất là mục 3, chỗ nói mỗi nhóm biện pháp không làm được gì.
Nội dung bài
Cải tạo đất là gì và khi nào ruộng của bạn cần?
Ba thứ phải phục hồi cùng lúc
Cải tạo đất là việc đưa một mảnh đất đã suy yếu trở lại trạng thái nuôi được cây, bằng cách phục hồi cùng lúc ba thứ, không dừng ở một.
Thứ nhất là kết cấu. Đất tốt có các hạt kết dính thành cục nhỏ, giữa chúng là khoảng rỗng cho không khí và nước đi qua. Đất hỏng kết cấu thì hoặc bết thành khối bí, hoặc rời ra như cát, cả hai trường hợp rễ đều khó đi.
Thứ hai là độ phì, tức là mùn và dinh dưỡng. Mùn mới là thứ giữ nước và giữ phân lại trong tầng rễ. Đất mất mùn thì phân bón xuống đi rất nhanh, hoặc trôi theo nước mặt, hoặc ngấm xuống sâu ngoài tầm với của rễ.
Thứ ba là hệ sinh vật đất. Giun, nấm rễ và vi sinh vật là bộ máy chuyển chất hữu cơ thành thứ cây ăn được, nên đất chết sinh vật thì bạn bón hữu cơ vào cũng phân giải rất chậm.
Ba thứ này kéo nhau, và đó là lý do thứ tự làm quan trọng ngang bản thân biện pháp: bón hữu cơ mà mặt đất vẫn để trần trên sườn dốc thì mùn trôi đi trước khi kịp thành mùn.
Sáu dấu hiệu cho thấy đất đang cần cải tạo
Bạn không cần gửi mẫu đi phân tích mới biết. Sáu dấu hiệu dưới đây quan sát được ngay trên ruộng:
- Lượng phân bón phải tăng dần qua từng vụ mới giữ được năng suất cũ.
- Sau mưa, mặt đất đóng một lớp váng cứng, nứt nẻ khi khô.
- Nước mưa chảy tuột trên mặt thành dòng, thay vì ngấm xuống tại chỗ.
- Đào một hố nhỏ thấy tầng đất màu sẫm chỉ còn mỏng, dưới đó là tầng nhạt và chặt.
- Đếm giun trong một xẻng đất mặt gần như không thấy con nào.
- Cây héo rất nhanh khi nắng gắt, dù bạn mới tưới cách đó không lâu.
Quy mô của chuyện này lớn hơn một thửa ruộng. Theo số liệu Bộ Tài nguyên và Môi trường công bố tháng 12/2024, tính đến năm 2019 cả nước có khoảng 11,8 triệu ha đất bị thoái hoá. Trong đó thoái hoá nhẹ chiếm 6,8 triệu ha, trung bình 3,8 triệu ha và nặng 1,2 triệu ha (Bộ Tài nguyên và Môi trường, 2024)..
Con số đáng chú ý nằm ở chỗ phân bố: phần lớn diện tích rơi vào nhóm thoái hoá nhẹ. Đó là nhóm mà biện pháp canh tác thông thường còn xoay chuyển được, nếu bạn làm sớm. Càng để lâu thì phần việc càng chuyển dần sang nhóm nặng, chỗ mà chi phí và thời gian đội lên nhiều lần.
Đất của bạn đang xấu theo kiểu nào?
Đây là bước hay bị bỏ qua nhất, và cũng là bước quyết định bạn có làm đúng việc hay không. Sáu kiểu dưới đây là những kiểu OlaFarm gặp nhiều nhất khi đi khảo sát. Theo kinh nghiệm dự án của OlaFarm, phần lớn khách gọi đến vì thấy cây kém chứ chưa ai gọi vì đã đọc ra được đất đang xấu theo kiểu nào, nên bước nhận diện này gần như luôn phải làm lại từ đầu ngay tại ruộng.
| Kiểu đất | Bạn nhận ra bằng gì | Vì sao thành ra thế | Việc phải làm trước tiên |
|---|---|---|---|
| Bạc màu, nghèo mùn | Đất nhạt màu, tơi nhưng rời rạc, bón vào hết rất nhanh, hầu như không thấy giun | Canh tác liên tục nhiều năm mà không trả chất hữu cơ về đất, rơm rạ bị đốt hoặc mang đi | Bổ sung hữu cơ và che phủ mặt đất |
| Chai cứng, có tầng đế cày | Mặt đóng váng sau mưa, cuốc rất nặng tay, rễ cây ăn ngang chứ không xuống được, nước đọng lâu | Máy làm đất đi lại nhiều năm ở cùng một độ sâu, nén chặt thành một tầng cứng dưới lớp cày | Phá tầng cứng đó trước, rồi mới bồi bổ |
| Chua phèn | Váng vàng hoặc đỏ gạch trên mặt nước, nước có vị chát, cây vàng lá rồi chết thành chòm | Tầng sinh phèn bị đào lên hoặc bị phơi ra không khí trong mùa khô | Giữ nước, bón vôi, rửa phèn. Xem mục 5 |
| Cát rời | Tưới xong khô ngay, bón xong trôi mất, cây héo giữa trưa dù đất còn ẩm buổi sáng | Hạt đất thô, gần như không có keo đất và mùn để giữ nước cùng dinh dưỡng | Tăng hữu cơ, che phủ và trồng cây giữ đất |
| Sét bí | Dính bết vào cuốc khi ướt, nứt thành từng tảng khi khô, mưa xuống là úng | Tỷ lệ hạt mịn cao, kết cấu kém nên không còn khoảng rỗng thoát nước | Tạo lỗ rỗng bằng hữu cơ và rễ ăn sâu, lên luống cho thoát nước |
| Dốc bị rửa trôi | Tầng đất mặt mỏng dần từng năm, xuất hiện rãnh xói sau mưa lớn | Nước mưa chảy tràn cuốn lớp đất mặt xuống chân dốc | Chặn dòng chảy mặt trước đã, rồi mới bồi bổ |
Một mảnh đất thường mắc hai kiểu cùng lúc, chẳng hạn vừa dốc rửa trôi vừa bạc màu, vì kiểu này sinh ra kiểu kia. Khi đó bạn chữa kiểu đứng trước trong chuỗi nhân quả, tức là chặn rửa trôi trước rồi mới bồi mùn. Riêng nhóm đất dốc bị rửa trôi, OlaFarm trình bày kỹ trong bài xói mòn đất và bài chống xói mòn đất nông nghiệp trên đất dốc.
Các nhóm biện pháp cải tạo đất và giới hạn của từng nhóm
Mọi cách cải tạo đất bạn từng nghe đều rơi vào một trong năm nhóm dưới đây. Không nhóm nào một mình đủ, và mỗi nhóm đều có phần việc nó không làm được.
Nhóm 1: Bổ sung chất hữu cơ
Phân chuồng hoai mục, phân xanh, phân ủ từ phụ phẩm ngay tại ruộng. Chất hữu cơ vào đất thì mùn tăng, keo đất kết lại thành hạt, khả năng giữ nước và giữ phân đi lên, và hệ giun cùng vi sinh vật có cái để sống. Nhưng trên sườn dốc để trần, bạn bón bao nhiêu hữu cơ thì mùn theo nước đi bấy nhiêu, nên nhóm này phải đi cùng nhóm 4 hoặc nhóm 5 mới có nghĩa.
Nhóm 2: Điều chỉnh độ chua và rửa mặn, rửa phèn
Bón vôi, bón thạch cao, rửa mặn bằng nước ngọt, lên liếp hạ phèn. Nhóm này mở khoá phần dinh dưỡng đang bị đất giữ chặt và hạ bớt độc tính của nhôm và sắt trong đất chua, nhưng nó không tăng mùn và không sửa kết cấu. Bón vôi quá tay còn làm đất chai thêm và làm mất đạm, cho nên bạn nên bón theo kết quả đo pH thay vì bón theo thói quen.
Nhóm 3: Thay đổi cách canh tác và cơ giới
Cày sâu phá tầng đế cày, luân canh và xen canh, giữ rơm rạ lại thay vì đốt, hạn chế cho máy nặng đi lại khi đất ướt. Nhóm này mở lại đường cho rễ và cho nước mà gần như không tốn tiền vật tư, đổi lại hiệu quả mất dần nếu bạn quay về nếp cũ. Riêng cày sâu thì phải xem đất trước: trên đất phèn, cày chạm tầng sinh phèn là phá chứ không chữa được gì.
Nhóm 4: Che phủ mặt đất
Phủ rơm rạ, thân lá cây, hoặc màng phủ nông nghiệp. Lớp phủ giữ ẩm, chặn cỏ dại, đỡ cho mặt đất khỏi bị hạt mưa nện thành váng, và giữ nhiệt độ mặt đất ổn định để giun cùng vi sinh vật làm việc. Nhóm này không chặn được dòng chảy trên sườn dốc lớn, và nó đòi bạn có nguồn vật liệu phủ ngay tại chỗ, vì mua rơm chở từ nơi khác về thì chi phí đội lên rất nhanh theo diện tích.
Nhóm 5: Trồng cây cải tạo đất
Cây họ đậu, cây phân xanh, và các loài cỏ rễ ăn sâu như cỏ Vetiver. Nhóm này làm nhiều việc cùng lúc: rễ mở kết cấu đất, thân lá cắt ra thành vật liệu phủ lấy ngay tại ruộng, và hàng cây chặn được đất trôi. Đổi lại nó cần thời gian tính bằng tháng đến năm và chiếm một phần diện tích, nên đây là lựa chọn cho người tính đường dài.
Bảng đối chiếu năm nhóm
| Nhóm | Chữa được gì | Không làm được gì | Thấy kết quả sau | Vật tư mua ngoài |
|---|---|---|---|---|
| Bổ sung hữu cơ | Mùn, giữ nước, giữ phân, nuôi vi sinh vật | Không giữ đất khỏi trôi | 1–2 vụ | Nhiều |
| Điều chỉnh pH, rửa mặn phèn | Mở khoá dinh dưỡng, hạ độc nhôm sắt | Không tăng mùn, không sửa kết cấu | Trong vụ | Trung bình |
| Canh tác và cơ giới | Mở đường cho rễ và nước, phá tầng chai | Mất tác dụng nếu quay lại nếp cũ | 1 vụ đến 1 năm | Rất ít |
| Che phủ mặt đất | Giữ ẩm, chặn cỏ dại, chống đóng váng | Không chặn dòng chảy trên dốc lớn | Ngay vụ đầu | Ít nếu có sẵn tại chỗ |
| Trồng cây cải tạo đất | Chặn đất trôi, mở kết cấu, sinh vật liệu phủ | Cần thời gian, chiếm một phần diện tích | 4 tháng đến 2 năm | Ít, mua một lần |
Cột thứ ba là cột đáng đọc kỹ nhất. Chọn nhóm dễ làm nhất thay vì nhóm đúng việc là cách phổ biến nhất để tiêu tiền mà đất vẫn không khá lên.
Cải tạo đất bằng phương pháp sinh học: cỏ Vetiver làm được gì
Trong nhóm 5, cỏ Vetiver là loài OlaFarm làm việc cùng từ năm 2016 nên chúng tôi nói được chi tiết. Cỏ mọc thành khóm đứng, không bò lan, rễ ăn thẳng xuống rất sâu và gần như không có rễ ngang.
Riêng ở việc cải tạo đất, cỏ có hai chỗ mạnh mà các cây phân xanh quen thuộc không thay được.
Thứ nhất, rễ xuyên qua tầng đất cứng và mở đường cho nước xuống sâu. Đây là câu trả lời cho kiểu đất chai cứng và kiểu đất kiềm mặn ở mục 2. Tại Ninh Thuận, chỉ sau ba tháng rễ cỏ đã xuyên qua lớp kiềm vôi cứng nằm sát mặt đất và ăn xuống 70 cm, chạm được tầng ẩm mà rễ ngô và rễ nho không chạm tới.
Cùng thí nghiệm đó còn ghi nhận đất đổi tính chất, chứ không chỉ đổi độ tơi: độ pH từ mặt đất xuống tới độ sâu 1 m giảm 2 độ, và lượng muối hoà tan, đặc biệt là natri, giảm hơn một nửa (Lê Việt Dũng và Trương Thị Bích Vân, 2016, tr. 106).
Thứ hai, hàng cỏ giữ lớp đất mặt ở lại để phần bồi bổ của bạn nằm lại được. Trồng sát nhau theo đường đồng mức, các khóm khép thành hàng rào sống kín mà vẫn thoáng. Nước vẫn lọt qua nhưng chậm lại và không tụ thành dòng, nên đất và mùn bị cuốn theo sẽ lắng lại ngay trước hàng cỏ thay vì trôi xuống chân dốc.
Đây chính là chỗ nhóm 5 khoá lại cho nhóm 1: phân chuồng bạn bón xuống chỉ thành mùn nếu nó còn nằm trên ruộng sau mùa mưa.
Đất dưới băng cỏ có đổi tính chất theo thời gian không, hay chỉ bớt trôi? Một khảo sát ở tây Ethiopia lấy 27 mẫu đất tầng 0–20 cm dưới băng cỏ Vetiver và cỏ chomo ở ba nhóm tuổi, từ dưới 10 năm tới 20–30 năm, đem so với đất kề bên không xử lý. Độ bền đoàn lạp, cacbon hữu cơ, đạm tổng số, pH và dung tích trao đổi cation đều khác biệt có ý nghĩa thống kê theo hướng tốt lên, và băng càng lâu năm thì khác biệt càng rõ (Jawi, 2024).
Ở vùng bán khô hạn miền Trung Ấn Độ, bảy thảm cỏ lâu năm trong đó có cỏ Vetiver giữ được khả năng chu chuyển dinh dưỡng của đất cao gấp 1,1 đến 1,6 lần đất bỏ hoang, dù đa lượng trong đất vẫn bị rút dần vì không ai bón trả (Patidar và cộng sự, 2023). Điểm bất lợi cần nói thẳng: trong thí nghiệm đó cỏ Vetiver không phải thảm đứng đầu, ba loài cỏ chăn thả khác vượt nó về tích luỹ cacbon. Cỏ giữ đất tốt, còn làm giàu đất thì vẫn phải có phân bón đi kèm, đúng như mục ba việc không làm được ở dưới.
Ba việc cỏ Vetiver không làm được
Chúng tôi nói trước để bạn khỏi kỳ vọng nhầm. Cỏ không thay được phân bón, vì nó giữ lại và trả về những gì đang có trong đất chứ không tự sinh thêm dinh dưỡng.
Cỏ cũng không cho kết quả trong một vụ: hàng cỏ cần khoảng bốn tháng để khép kín và khoảng mười hai tháng để phát huy hết tác dụng giữ đất. Và cỏ không phát triển tốt trong bóng râm rậm, nên vườn đã khép tán thì chỉ trồng được ở lối đi và mép vườn.
Phần cỏ Vetiver làm được trên một thửa ruộng đang canh tác, kèm các số đo về nước thấm và về năng suất, chúng tôi trình bày riêng trong bài cỏ Vetiver trong nông nghiệp. Cách bố trí hàng cho từng nhóm đất và quy cách giống thì nằm ở trang giống cỏ Vetiver cải tạo đất, còn các mặt hạn chế được nói thẳng trong bài nhược điểm của cỏ Vetiver.
Cải tạo đất phèn: trường hợp phải làm ngược lại
Đất phèn đáng được tách riêng vì nguyên tắc xử lý của nó ngược với phần lớn những gì vừa nói ở trên. Riêng Đồng bằng sông Cửu Long có khoảng 1,6 triệu ha đất phèn, chiếm hơn 40% diện tích tự nhiên của vùng (Dương Thanh Nhã và cộng sự, 2010).
Chất gây phèn nằm yên trong tầng sinh phèn dưới sâu chừng nào nó còn ngập nước. Đào lên hoặc để mực nước hạ xuống dưới tầng đó trong mùa khô thì nó gặp không khí, sinh ra axit và sắt nhôm hoà tan, và mảnh ruộng chua vọt lên trong vài tuần.
Bốn nguyên tắc bạn nên giữ khi cải tạo đất phèn:
- Đừng phơi tầng sinh phèn. Giữ mực nước đủ cao trong mùa khô, và khi lên liếp thì chôn tầng phèn xuống dưới chứ không lật lên mặt.
- Đừng cày sâu chạm tầng sinh phèn. Đây là chỗ lời khuyên “cày sâu phá tầng đế cày” ở nhóm 3 không áp dụng được.
- Rửa phèn kèm bón vôi, làm nhiều đợt nhỏ thay vì một đợt lớn, và luôn có đường tiêu để nước phèn đi khỏi ruộng.
- Chọn cây chịu được phèn cho giai đoạn đầu, vì đất phèn mới cải tạo chưa nuôi được cây khó tính.
Cỏ Vetiver nằm trong nhóm cây chịu được điều kiện này. Trên bờ kênh đất chua phèn nặng ở Đồng bằng sông Cửu Long, sau bốn tháng lượng đất xói mòn ở bờ có trồng cỏ chỉ còn 50–100 t/ha so với 400–750 t/ha ở bờ đối chứng, và sau mười hai tháng thì hiện tượng rửa trôi gần như chấm dứt (Lê Văn Dũ và Truong, 2006, trích trong Truong và cộng sự, 2008a, tr. 126).
Một lưu ý kỹ thuật quan trọng cho người định trồng: trên nền đất phèn mới, cỏ trồng bằng tép rễ trần rất hay chết trong giai đoạn bén rễ. Theo kinh nghiệm dự án của OlaFarm, bạn nên trồng bằng bầu ươm và bỏ thêm ít vôi bột hoặc phân chuồng vào hốc trước khi đặt cây, làm vậy thì tỷ lệ sống đạt trên 80% (cùng nguồn, tr.125).
Lộ trình cải tạo đất và cách tự đo tiến bộ tại ruộng
Trước khi làm gì, hãy đào một hố
Đào một hố sâu chừng 40 cm ở chỗ tiêu biểu nhất của thửa, rồi nhìn mặt cắt. Bạn cần biết ba điều: tầng đất sẫm màu còn dày bao nhiêu, dưới nó có tầng cứng nào không, và rễ cây đang ăn xuống hay ăn ngang. Ba điều đó quyết định bạn thuộc kiểu nào trong sáu kiểu ở mục 2.
Bốn tháng đầu: ngăn cho đất đừng mất thêm
Giai đoạn này chưa bồi bổ gì cả. Bạn che phủ mặt đất bằng vật liệu sẵn có, ngừng đốt rơm rạ, và nếu ruộng dốc thì đặt hàng cản theo đường đồng mức. Với đất chai cứng thì đây cũng là lúc phá tầng đế cày.
Tháng thứ tư đến hết năm đầu: bồi bổ
Khi đất đã không còn trôi đi thì hữu cơ bón xuống mới nằm lại được. Đây là lúc bón phân chuồng hoai, vùi phân xanh, và điều chỉnh pH nếu kết quả đo cho thấy cần. Nếu bạn trồng cây cải tạo đất thì lứa cắt đầu tiên rơi vào khoảng thời gian này.
Năm thứ hai đến năm thứ ba: duy trì và đo
Phần lớn thay đổi thấy được rơi vào giai đoạn này: đất tơi hơn, giữ ẩm lâu hơn, và lượng phân bón cần dùng bắt đầu giảm. Việc của bạn lúc này là giữ nếp, vì đất phục hồi rồi vẫn xấu lại được nếu bỏ che phủ và quay về đốt rơm rạ.
Năm phép đo bạn tự làm được tại ruộng
| Phép đo | Cách làm | Dấu hiệu đất đang khá lên |
|---|---|---|
| Hố quan sát | Đào lại đúng chỗ hố cũ, mỗi năm một lần vào cùng mùa | Tầng đất sẫm màu dày thêm, tầng cứng mỏng đi hoặc rễ đã xuyên qua |
| Đếm giun | Xúc một khối đất mặt chừng 20×20×20 cm, đếm giun trong đó | Số giun tăng dần qua các năm |
| Thấm nước | Ấn một đoạn ống nhựa xuống đất, đổ đầy nước, đo thời gian rút hết | Thời gian rút ngắn lại so với lần đo trước |
| Nắm đất | Nắm một nắm đất ẩm rồi thả ra | Đất vỡ thành cục nhỏ thay vì bết thành khối hoặc rời thành bột |
| Cỏ chỉ thị | Nhìn cỏ dại tự mọc | Cỏ ưa đất chua và đất bí nhường chỗ dần cho cỏ thân mềm |
Bạn nên đo vào cùng một mùa và cùng một vị trí mỗi năm, ghi lại con số. So sánh với chính mảnh đất của mình năm ngoái có ý nghĩa hơn nhiều so với so sánh với một ngưỡng chuẩn nào đó.
Những sai lầm thường gặp khi cải tạo đất
Bón lấp triệu chứng. Thấy cây yếu thì tăng phân, mà không hỏi vì sao phân bón vào lại mất đi nhanh như vậy. Đây là sai lầm tốn tiền nhất và cũng phổ biến nhất.
Bồi bổ trước khi chặn mất mát. Trên đất dốc để trần, phân chuồng bón xuống đầu mùa mưa có thể đi mất phần lớn trước khi cây kịp dùng.
Cày sâu ở nơi không được cày sâu. Phá tầng đế cày là việc đúng trên đất chai cứng, nhưng làm đúng việc đó trên đất phèn thì bạn kéo tầng sinh phèn lên mặt.
Đốt rơm rạ cho sạch ruộng. Đốt xong nhìn ruộng gọn thật, nhưng phần chất hữu cơ đáng lẽ thành mùn đã bay đi và lớp vi sinh vật mặt đất bị diệt theo.
Đòi kết quả trong một vụ. Cải tạo đất là việc tính bằng năm, nên bỏ dở sau một vụ vì “làm rồi mà chưa thấy gì” là cách chắc chắn nhất để không bao giờ thấy gì.
Tóm lại, cải tạo đất bắt đầu ở chỗ đọc ra mảnh đất đang xấu theo kiểu nào, vì mỗi kiểu cần một nhóm biện pháp khác. Năm nhóm biện pháp đều có giới hạn thật, và riêng đất phèn thì nguyên tắc chạy ngược lại với phần còn lại. Hai con số đáng ghi lại từ vụ đầu là độ dày tầng đất mặt và lượng nước ngấm được sau một trận mưa.
Bạn chưa chắc đất của mình thuộc kiểu nào? Hãy gửi cho OlaFarm vài tấm ảnh hiện trạng, kết quả phân tích đất nếu có, và mô tả cây đang trồng. Chúng tôi sẽ giúp bạn khoanh lại còn một hai kiểu, rồi nói rõ cỏ Vetiver gánh được phần nào và phần nào cần biện pháp khác. Bạn có thể liên hệ OlaFarm hoặc gửi yêu cầu báo giá.
Câu hỏi thường gặp về cải tạo đất
Cải tạo đất mất bao lâu thì tôi thấy được khác biệt?
Với đất thoái hoá nhẹ, bạn thường thấy đất giữ ẩm lâu hơn và dễ làm hơn ngay trong năm đầu. Thay đổi rõ về năng suất và về lượng phân phải bón thì thường rơi vào năm thứ hai đến năm thứ ba. Đất đã trơ hoàn toàn thì cần lâu hơn nữa.
Tôi chỉ bón thật nhiều phân chuồng thôi thì có cải tạo được đất không?
Bón hữu cơ là việc đúng và gần như luôn cần làm, nhưng một mình nó chưa đủ. Nếu mặt đất còn để trần trên sườn dốc, hoặc dưới lớp cày còn một tầng cứng chặn rễ, thì phần hữu cơ bạn bón xuống hoặc trôi đi, hoặc nằm lại trong một tầng đất mỏng mà rễ không đi sâu được.
Đất vườn nhà tôi bị chai cứng, tôi nên bắt đầu từ đâu?
Bạn nên đào một hố sâu khoảng 40 cm để xem tầng cứng nằm ở độ sâu nào và dày bao nhiêu. Nếu tầng cứng nằm ngay dưới lớp cày thì phá tầng đó trước, sau đó phủ mặt đất và bổ sung hữu cơ để nó không nén chặt trở lại. Trồng thêm cây rễ ăn sâu là cách giữ cho tầng đất bên dưới thông thoáng lâu dài.
Cải tạo đất phèn thì bón vôi có đủ chưa?
Bón vôi mới xử lý phần axit đang có trên tầng mặt. Nếu tầng sinh phèn bên dưới vẫn bị phơi ra không khí trong mùa khô thì đất chua trở lại ở vụ sau. Bạn cần làm cả ba việc: giữ mực nước đủ cao, rửa phèn theo nhiều đợt nhỏ có đường tiêu, và bón vôi theo kết quả đo pH.
Trồng cỏ Vetiver để cải tạo đất có chiếm mất diện tích canh tác không?
Hàng cỏ có chiếm chỗ, thường vào khoảng vài phần trăm diện tích tuỳ khoảng cách hàng. Đổi lại, phần diện tích còn lại giữ được đất mặt và giữ được phân bón, đồng thời bạn có nguồn vật liệu phủ luống cắt ngay tại ruộng thay vì mua từ nơi khác.
Tôi mua giống cỏ Vetiver để cải tạo đất ở đâu?
OlaFarm cung cấp giống cỏ Vetiver dạng tép rễ trần và dạng bầu ươm, giao toàn quốc, kèm tư vấn kỹ thuật theo đơn giống. Hãy cho chúng tôi biết diện tích, độ dốc và loại đất của bạn, chúng tôi sẽ đề xuất dạng giống cùng cách bố trí hàng phù hợp. Chi tiết quy cách nằm ở trang giống cỏ Vetiver cải tạo đất.
Tài liệu tham khảo
- Bộ Tài nguyên và Môi trường (2024, 20 tháng 12). Kết quả điều tra, đánh giá thoái hoá đất toàn quốc năm 2019 [công bố tại hội thảo quốc gia]. Dẫn theo VietnamPlus – TTXVN.
- Dương Thanh Nhã, Lê Văn Phát, Lê Quang Trí, Võ Quang Minh và Ngô Ngọc Hưng (2010). Một số đặc điểm hình thái phẫu diện của đất phèn ở Đồng bằng sông Cửu Long. Tạp chí Khoa học Đại học Cần Thơ, 14, 243–249.
- Jawi, T. (2024). Effect of chomo grass (Brachiaria humidicola) and vetiver grass (Vetiveria zizanioides) on selected soil properties in Mana Sibu District, Western Ethiopia. Frontiers, 4(4), 167–178. https://doi.org/10.11648/j.frontiers.20240404.17
- Lê Việt Dũng và Trương Thị Bích Vân (2016). Cỏ Vetiver (Chrysopogon zizanioides) và các ứng dụng ở Việt Nam. Nhà xuất bản Đại học Cần Thơ.
- Patidar, P., Sannagoudar, M. S., Ghosh, A., Singh, A. K., Misra, S., Khandibagur, V., Ojha, D., Casini, R., Elansary, H. O. và Chandra, A. (2023). Tropical range grasses can sustain soil functions despite nutrient depletion in semiarid degraded land. Frontiers in Sustainable Food Systems, 7, 1230156. https://doi.org/10.3389/fsufs.2023.1230156
- Truong, P., Trần Tân Văn và Pinners, E. (2008a). Hướng dẫn kỹ thuật ứng dụng công nghệ cỏ Vetiver giảm nhẹ thiên tai, bảo vệ môi trường. Mạng lưới Vetiver Quốc tế (TVNI), bản tiếng Việt. https://www.vetiver.org/VNN-VSmanual.pdf
OlaFarm là đơn vị cung cấp giống cỏ Vetiver được liệt kê trên danh bạ chính thức các nhà cung cấp giống cỏ Vetiver của Mạng lưới Vetiver Quốc tế (TVNI), mục Việt Nam (nguồn: Global Vetiver Grass Plant Suppliers). Nếu bạn cần mua giống cỏ Vetiver hoặc tư vấn thêm về giống cỏ này, hãy liên hệ OlaFarm để được trợ giúp.
ThS. Phạm Thị Nhàn
Quản lý OlaFarm — Thạc sĩ Công nghệ sinh học
Trực tiếp phụ trách chọn lọc và khảo nghiệm dòng giống HB06 từ năm 2016; đồng hành cùng ~600 dự án trồng Vetiver chống sạt lở, xử lý môi trường và nông nghiệp bền vững trên ~30 tỉnh/thành. Xem hồ sơ chuyên môn →
