Trang chủ › Kiến thức › Giống & kỹ thuật trồng
Kỹ thuật trồng cỏ Vetiver: hướng dẫn A–Z từ chọn giống đến hết năm đầu
Tóm tắt
Kỹ thuật trồng cỏ Vetiver không có một công thức chung cho mọi công trình: mật độ, dạng giống và lịch chăm sóc đều đổi theo mục đích bạn trồng. Bài này đi từ chọn giống, nhân giống, xuống giống cho tới chăm sóc hết năm đầu, kèm những con số OlaFarm dùng thật ngoài đồng.
Nội dung bài
- Bạn trồng cỏ Vetiver để làm gì? Câu này quyết định mọi thông số phía sau
- Chọn dòng giống và dạng giống nào cho công trình của bạn
- Nhân giống trong kỹ thuật trồng cỏ Vetiver: từ một khóm ra cả vườn
- Kỹ thuật trồng cỏ Vetiver tại hiện trường: thời vụ, mật độ, thao tác
- Chăm sóc năm đầu sau khi trồng, giai đoạn quyết định hàng cỏ sống hay chết
- Bốn lý do khiến một hàng cỏ Vetiver thất bại
- Câu hỏi thường gặp về kỹ thuật trồng cỏ Vetiver
1. Bạn trồng cỏ Vetiver để làm gì? Câu này quyết định mọi thông số phía sau
Kỹ thuật trồng cỏ Vetiver bắt đầu từ một câu hỏi bạn nên trả lời trước khi mua một tép giống nào: trồng để làm gì. Cùng là cỏ Vetiver, nhưng trồng chắn sạt lở taluy và trồng lấy rễ chưng cất tinh dầu gần như là hai nghề khác nhau, khác mật độ, khác dạng giống, khác cả thời điểm bạn được thu hoạch.
Bốn mục đích thường gặp ở Việt Nam, và bốn thông số của kỹ thuật trồng cỏ Vetiver đổi theo:
| Mục đích | Mật độ cây trong hàng | Dạng giống thường dùng | Thời điểm thấy kết quả |
|---|---|---|---|
| Chống sạt lở, xói mòn, bảo vệ hạ tầng | 10–20 cm | bầu ươm cho mái dốc cằn; tép rễ trần nơi đất tốt | hàng rào khép sau 4–6 tháng |
| Cải tạo đất bạc màu, đất phèn, đất mặn | 20–30 cm | tép rễ trần | chuyển biến rõ từ vụ thứ hai |
| Xử lý ô nhiễm đất và nước thải | theo thiết kế từng hệ | bầu ươm, băng cỏ ươm sẵn | tuỳ tải lượng ô nhiễm |
| Lấy rễ làm hương, chưng cất tinh dầu | 40 cm | tép rễ trần tách khóm | thu hoạch sau 18–24 tháng |
Dù bạn chọn mục đích nào, kỹ thuật trồng cỏ Vetiver cũng có ba điều kiện chúng tôi luôn kiểm trước khi tư vấn giống cho một công trình.
Thứ nhất, chỗ trồng phải đủ nắng. Cỏ Vetiver không ưa bóng râm, nên chỗ nào nằm dưới tán cây lớn hay dưới gầm cầu thì bạn nên tính phương án khác; bóng che kéo dài làm cây còi rồi mất dần.
Thứ hai, mái dốc phải nằm trong ngưỡng. Ngưỡng an toàn là góc dốc không vượt quá 45–50° (cẩm nang TVNI, tr.62). Dốc hơn nữa thì một mình hàng cỏ không giữ nổi, bạn phải kết hợp biện pháp công trình.
Thứ ba, đất không được đọng nước ở giai đoạn đầu. Cây non rất sợ úng, dù cây trưởng thành lại sống tốt cả khi ngập. Chỗ trũng hay úng cục bộ là nơi bạn sẽ phải dặm đi dặm lại.
→ Cỏ Vetiver là gì và làm được những gì
2. Chọn dòng giống và dạng giống nào cho công trình của bạn
Ba dòng giống OlaFarm cung cấp
Kỹ thuật trồng cỏ Vetiver nào cũng bắt đầu từ khâu chọn dòng. OlaFarm có sẵn ba dòng: Monto (dòng nhập chuẩn quốc tế, dùng phổ biến cho công trình), Songkhla 3 (lá mềm, hợp hướng thủ công, đan dệt) và HB06 (dòng OlaFarm tự chọn lọc từ năm 2016). Cả ba đều ra hoa nhưng không kết hạt, nên không phát tán thành cỏ dại. Ba dòng cùng một mức giá, vì vậy bạn chọn theo điều kiện đất chứ không phải theo túi tiền.
Với đất cần cải tạo hoặc nước cần xử lý ô nhiễm, chúng tôi khuyên dùng HB06: biên độ chịu pH rộng, chịu ngập, chịu hạn, chịu phèn và mặn, đúng những điều kiện khắc nghiệt của loại đất đó.
Ba dạng cung cấp và lúc nào dùng dạng nào
- Tép hoặc cụm rễ trần tách từ bụi trưởng thành 6–12 tháng tuổi. Đây là dạng có chi phí thấp nhất trong ba dạng, nhẹ khi vận chuyển và trồng nhanh, hợp nơi đất còn màu và bạn chủ động tưới được thời gian đầu. Số rảnh mỗi tép cắt theo yêu cầu của bạn; các nhánh nhỏ chúng tôi tặng kèm theo cụm để cây bám khoẻ hơn.
- Bầu ươm gồm 2–5 rảnh mỗi bầu, cây đã có bộ rễ riêng. Đắt hơn và nặng hơn, nhưng tỷ lệ sống cao hơn hẳn trên mái dốc cằn hoặc khi công trình cần cỏ lên nhanh. Bầu ươm cần đặt trước khoảng 1,5–2 tháng để chúng tôi kịp ươm.
- Băng cỏ ươm sẵn là dải cỏ đã ươm thành hàng, trải xuống là gần như có ngay một hàng rào. Dạng này cũng cần đặt trước.
Cảnh báo: có một loại cỏ khác cũng được bán dưới tên “cỏ Vetiver”
Trên thị trường Việt Nam có đơn vị đang bán một dòng cỏ cũng gọi là cỏ Vetiver, nhưng tên khoa học là Chrysopogon nemoralis, không phải Chrysopogon zizanioides. Khác biệt không nhỏ chút nào: dòng đó ra hoa và có kết hạt, hạt tự phát tán rồi thành cỏ dại thật sự; bộ rễ của nó rất ngắn và mỏng, không có tác dụng chống sạt lở. Nếu bạn mua giống ở nơi khác, bạn nên đề nghị bên bán cho biết tên khoa học và nguồn gốc dòng giống trước khi chốt đơn.
→ Xem ba dòng giống và quy cách cung cấp
3. Nhân giống trong kỹ thuật trồng cỏ Vetiver: từ một khóm ra cả vườn
Trong kỹ thuật trồng cỏ Vetiver, khâu giống có một điểm riêng: cỏ Vetiver không kết hạt nên chỉ nhân được bằng phương pháp vô tính. Điều này nghe như hạn chế, thực ra là ưu điểm: giống bạn trồng năm nay giống hệt giống bạn nhân ra năm sau, không bị phân ly.
Tách khóm trồng rễ trần, cách đơn giản nhất
Đây là cách được dùng nhiều nhất trong kỹ thuật trồng cỏ Vetiver, và cũng là cách ít tốn kém hơn cả. Bạn đào cả bụi cỏ trưởng thành lên, tách thành từng tép nhỏ, mỗi tép giữ lại phần cổ rễ nguyên vẹn rồi đem trồng. Theo những gì chúng tôi làm ở vườn, một hom rễ trần cho ra 30–40 nhánh sau 8–12 tháng. Nghĩa là bạn chỉ cần mua một lượng giống nhỏ cho vụ đầu, rồi từ đó nhân ra cho diện tích lớn hơn nhiều lần.
Khi tách, phần dễ hỏng nhất là cổ rễ, chỗ nối giữa thân và rễ. Cổ rễ dập thì tép đó gần như không lên, và bạn chỉ biết điều đó sau vài tuần khi hốc ấy vẫn trơ. Vì vậy nếu thu giống bằng máy, bạn nên đào ở độ sâu 20–25 cm và dùng cày một lưỡi hoặc một đĩa, loại điều chỉnh được độ sâu, thay cho cày nhiều lưỡi cố định.
Nhân giống từ hom thân và cổ rễ
Kỹ thuật trồng cỏ Vetiver còn ba đường nhân giống khác ngoài tách khóm: từ tép cỏ, từ cổ rễ, hoặc từ hom lấy ở thân. Hom nên chọn ở những thân đặc, chắc, có đốt, vì rễ và chồi non sẽ mọc ra từ đốt khi đủ ẩm. Bạn đặt hom nằm hoặc cắm đứng vào cát ẩm, hoặc để trong môi trường phun sương cho nhanh bật rễ.
Nếu bạn muốn tự lập vườn ươm
Với dự án vừa và nhỏ, kỹ thuật trồng cỏ Vetiver không đòi bạn phải có một vườn ươm tập trung quy mô lớn. Vài vườn ươm phân tán, mỗi vườn rộng vài trăm mét vuông, là đủ cho phần lớn công trình. Bốn điểm chúng tôi thấy đáng cân nhắc nhất khi chọn chỗ ươm:
- Đất: bạn nên chọn đất cát pha hoặc đất nhiều mùn, để lúc nhổ cây lên ít làm tổn thương rễ và cổ rễ. Đất thịt pha vẫn dùng được, riêng đất thịt nặng thì bạn sẽ rất vất vả khi thu giống.
- Địa hình: chọn nơi hơi dốc để không đọng nước. Cây con rất dễ còi vì úng, dù cây trưởng thành lại chịu ngập tốt.
- Bóng râm: ươm ở nơi đất trống. Ươm dưới tán cây thì cỏ lên chậm và yếu.
- Thời gian: cỏ đạt tuổi thu giống sau 3–5 tháng, nên bạn cần tính ngược từ ngày dự kiến xuống giống ở công trình.
4. Kỹ thuật trồng cỏ Vetiver tại hiện trường: thời vụ, mật độ, thao tác
Kỹ thuật trồng cỏ Vetiver theo mùa: xuống giống lúc nào là thuận
Trong kỹ thuật trồng cỏ Vetiver, thời điểm xuống giống ảnh hưởng tới cả tỷ lệ sống lẫn chi phí. Trồng vào mùa khô thì cây vẫn sống, nhưng bạn phải tưới mỗi ngày một đến hai lần trong giai đoạn đầu, và cây chậm phát triển hẳn. Thuận nhất là xuống giống khi bắt đầu mùa mưa, kéo theo một việc bạn phải lo sớm hơn: giống cần được ươm từ mùa xuân mới kịp.
Ở miền Bắc, vụ đông–xuân cũng trồng được. Chúng tôi trồng ở Bắc Ninh nhiều năm và thấy cỏ không chết ngay cả những đợt rét dưới 10 °C; gặp mưa phùn với tiết trời ấm lên là cây bật lại.
Có một mốc thời gian bạn nên đưa vào kế hoạch ngay từ đầu: cỏ cần 3–4 tháng để phát triển ổn định, thời tiết không thuận thì 5–6 tháng, và phải 9–10 tháng mới phát huy hết tác dụng (cẩm nang TVNI, tr.62). Nếu công trình của bạn cần hàng rào cỏ đứng vững trước một mùa mưa bão cụ thể, bạn nên đếm ngược từ mốc chín tháng đó.
Mật độ trong kỹ thuật trồng cỏ Vetiver: con số trong sách và con số ngoài đồng
Khi tư vấn cho khách, chúng tôi hay gặp một câu hỏi khó trả lời gọn: tại sao mật độ trong kỹ thuật trồng cỏ Vetiver của OlaFarm lại khác con số ghi trong tài liệu quốc tế. Câu trả lời nằm ở bảng dưới đây, và vì nó ảnh hưởng trực tiếp tới lượng giống bạn phải mua nên chúng tôi muốn nói rõ ngay từ đầu.
| Thông số | Tài liệu quốc tế | OlaFarm dùng thật ngoài đồng |
|---|---|---|
| Cây cách cây trong hàng | 20–30 cm cho mọi mục đích | 10–20 cm khi chống sạt lở, xói mòn · 20–30 cm khi cải tạo đất |
| Lượng giống mỗi hốc | 1 hom gồm khoảng 3 tép | 1–5 tép, tuỳ thổ nhưỡng và khí hậu từng nơi |
Chỗ lệch nằm ở mục đích. Với công trình chống sạt lở, hàng cỏ chỉ làm được việc khi nó kín: nước chảy tràn tìm được một khe hở là xói thành rãnh ngay tại đó, và rãnh ấy lớn dần qua từng trận mưa.
Trồng dày hơn khuyến cáo chung giúp hàng khép sớm hơn một nhịp, mà một mùa mưa đến sớm cũng đủ khiến khoản chênh lệch tiền giống trở nên rẻ. Còn số tép mỗi hốc thì chúng tôi không cố định được: đất cát bạc màu cần nhiều tép hơn đất còn màu thì cụm mới đủ sức bật.
Hai con số ở cột bên phải đến từ vườn giống khoảng 6 ha của chúng tôi, qua nhiều vụ trồng và nhiều công trình đã bàn giao. Chúng tôi để nguyên cả hai cột cạnh nhau để bạn thấy được chỗ khác biệt và tự cân nhắc cho công trình của mình.
Hàng cách hàng thì phụ thuộc độ dốc, dạng công trình và mục đích, nên chúng tôi không in một con số chung. Bạn gửi cho chúng tôi độ dốc và diện tích, chúng tôi tính giúp theo từng dự án.
Sáu thao tác của kỹ thuật trồng cỏ Vetiver khi xuống giống
- Đào rãnh sâu và rộng khoảng 15 cm theo tuyến đã định.
- Đặt tép hoặc khóm thẳng đứng vào rãnh, theo mật độ ở bảng trên. Cây đặt nghiêng sẽ mọc lệch và hàng không đều.
- Lèn chặt đất quanh gốc. Đây là thao tác hay bị làm qua loa nhất; đất tơi quanh gốc khiến rễ không bám, gặp mưa lớn là cây bị đẩy trôi. Trộn thêm phân chuồng hoai mục vào đất lấp thì càng tốt.
- Bón lót NPK theo hàng, liều lượng 100 g cho mỗi mét dài. Đất chua phèn thì bón thêm khoảng 100 g vôi bột mỗi mét dài (cẩm nang TVNI, tr.65).
- Tưới ngay sau khi trồng, không để sang hôm sau.
- Với mái dốc và taluy đất đắp, bạn nên dùng bầu ươm thay vì rễ trần. Đất ở đó thường cằn, cây rễ trần bám chậm, trong khi các dự án loại này lại luôn cần cỏ lên nhanh.
→ Gia cố mái taluy bằng cỏ Vetiver: điều kiện và quy trình
Trồng lấy rễ làm hương và chưng cất tinh dầu
Mục đích này khác hẳn ba mục đích còn lại, nên chúng tôi tách riêng. Đây là cách OlaFarm đang canh tác:
- Đất: cát pha hoặc thịt nhẹ. Hai loại này dễ trồng, và tới lúc thu thì rễ cũng dễ lấy lên.
- Luống: rộng 1 m, cao 20–30 cm. Vụ đầu chưa có lá cỏ để phủ thì phủ nilon cho đỡ công làm cỏ; các vụ sau phủ bằng chính thân lá cỏ vụ trước.
- Khoảng cách: cây cách cây 40 cm, hàng cách hàng 40 cm.
- Giống: tách khóm trưởng thành trồng rễ trần, không cần làm bầu. Cách này tiết kiệm cả tiền giống lẫn công chuẩn bị, mà cây lên đều, ít bị chột.
- Bón lót: nhiều phân chuồng hoai mục. Bón lót đủ dày thì về sau gần như không phải tưới bổ sung, cây tự phát triển bộ rễ rộng đi tìm dinh dưỡng.
- Cắt ngọn: một lần duy nhất sau khi trồng 4 tháng, chừa gốc 20–25 cm, rồi để cây phát triển tự do.
- Thu hoạch: sau 18–24 tháng, khi rễ đạt hàm lượng tinh dầu cao nhất.
→ Giống cỏ Vetiver cho vùng nguyên liệu tinh dầu, hương nhang
5. Chăm sóc năm đầu sau khi trồng, giai đoạn quyết định hàng cỏ sống hay chết
Phần khó nhất của kỹ thuật trồng cỏ Vetiver không nằm ở ngày xuống giống mà ở mười hai tháng sau đó. Cỏ Vetiver trưởng thành gần như không cần ai chăm. Nhưng năm đầu thì có, và phần lớn trường hợp thất bại mà chúng tôi được nghe kể đều xảy ra trong mười hai tháng này.
Lịch tưới giảm dần
Đây là lịch tưới chúng tôi vẫn dùng ở vườn và vẫn dặn lại cho khách, bạn có thể áp thẳng:
| Giai đoạn sau trồng | Tần suất tưới |
|---|---|
| 2 tuần đầu | hằng ngày, nếu thời tiết khô |
| 2–4 tuần tiếp theo | cách nhật |
| Từ đó tới khi cỏ mọc tốt | 2 lần mỗi tuần |
| Khi cỏ đã trưởng thành | không cần tưới nữa |
Trồng dặm là việc phải làm, không phải sự cố
Sẽ có một tỷ lệ cây không lên, hoặc bị nước cuốn trôi trong những tuần đầu. Bạn nên đưa hẳn khoản dự phòng này vào dự toán ngay từ đầu thay vì coi nó là rủi ro phát sinh, vì gần như công trình nào cũng phải dặm. Bạn dặm lại những chỗ trống rồi tiếp tục kiểm tra cho tới khi hàng rào khép kín và khoẻ.
Cỏ dại, và một loại thuốc bạn không nên dùng ở ruộng Vetiver
Trong năm đầu, khi cỏ Vetiver chưa vươn lên, cỏ dại hoàn toàn có thể lấn át, nhất là các loại thân leo. Đây là việc cần theo dõi liên tục trong mười hai tháng đầu.
Có một điều quan trọng ít bài viết phổ thông nhắc tới: cỏ Vetiver rất nhạy cảm với thuốc trừ cỏ Glyphosate, và cẩm nang TVNI (tr.65) ghi thẳng rằng không nên dùng loại thuốc này ở nơi trồng cỏ Vetiver. Đây là chỗ chúng tôi nhấn mạnh mỗi lần bàn giao: nếu đội thi công của bạn quen tay phun Glyphosate để dọn cỏ dại, bạn nên dặn trước khi họ ra hiện trường.
Cắt tỉa và thời điểm cắt
Trong kỹ thuật trồng cỏ Vetiver, cắt tỉa không phải để cho đẹp. Cắt bớt lá khô giúp chồi non không bị che, nhờ đó khóm đẻ nhánh mạnh hơn, và hàng cỏ cũng đỡ nguy cơ bén lửa vào mùa khô.
Lịch cắt chúng tôi vẫn theo: đợt đầu tiên khoảng 4–5 tháng sau khi trồng, sau đó mỗi năm cắt 2–3 lần, mỗi lần chừa lại 15–20 cm phần thân trên mặt đất.
Riêng với công trình chống sạt lở, thời điểm cắt quan trọng hơn số lần cắt, và đây là chỗ dễ quên nhất. Việc chính của hàng cỏ là chắn nước, nên nó cần đủ cao và đủ rậm đúng lúc mùa mưa bão tới. Hai thời điểm cắt an toàn là sau khi mùa mưa bão đã qua, và khoảng 3–4 tháng trước khi mùa mưa bão mới bắt đầu.
Bảo vệ khỏi trâu bò
Khi còn non, cỏ Vetiver mềm và trâu bò rất thích ăn, chưa kể bị giẫm đạp. Khi cây đã cứng thì gia súc không đụng tới nữa. Ở nơi có chăn thả, bạn nên rào tạm mấy tháng đầu.
6. Bốn lý do khiến một hàng cỏ Vetiver thất bại
Có những dự án áp dụng kỹ thuật trồng cỏ Vetiver mà không đạt kết quả, ở Philippines và ở một số đoạn đường Hồ Chí Minh. Khi mổ xẻ lại, nguyên nhân đều nằm ở cách áp dụng chứ không nằm ở cây cỏ. Bốn lỗi chúng tôi gặp nhiều nhất:
- Trồng sai giống. Dùng nhầm Chrysopogon nemoralis thì bạn có một loại cỏ kết hạt, rễ ngắn, không chống được sạt lở, mà phải một hai năm sau mới nhận ra.
- Trồng đúng giống nhưng sai chỗ. Mái dốc quá 45–50°, hoặc dưới bóng cây, hoặc chỗ đọng nước với cây non.
- Bỏ rơi năm đầu. Không tưới theo lịch, không dặm, để cỏ dại lấn, hoặc phun Glyphosate.
- Đặt kỳ vọng sai nhịp. Cỏ cần 9–10 tháng mới phát huy hết tác dụng; đánh giá hiệu quả ở tháng thứ ba rồi kết luận là không ăn thua thì oan cho cây.
Cả bốn lỗi đều tránh được nếu bạn nắm nguyên lý của kỹ thuật trồng cỏ Vetiver trước khi xuống giống. Bộ tài liệu kỹ thuật chúng tôi dẫn trong bài do Mạng lưới Vetiver Quốc tế biên soạn và tra cứu công khai được, nếu bạn muốn đọc sâu hơn phần nào đó.
7. Câu hỏi thường gặp về kỹ thuật trồng cỏ Vetiver
Kỹ thuật trồng cỏ Vetiver có khác nhau nhiều giữa các mục đích không?
Kỹ thuật trồng cỏ Vetiver khác khá nhiều theo từng mục đích, và đó là lý do bạn nên chốt mục đích trước khi mua giống. Cùng một loại cỏ, nhưng trồng chống sạt lở thì cây cách cây 10–20 cm, còn trồng lấy rễ chưng cất tinh dầu thì giãn tới 40 cm và làm luống hẳn hoi. Dạng giống, lịch chăm sóc và cả thời điểm bạn được thu hoạch cũng đổi theo.
Trồng cỏ Vetiver bao lâu thì có tác dụng chống xói mòn?
Cỏ cần khoảng 3–4 tháng để phát triển ổn định, và 9–10 tháng mới phát huy hết tác dụng; thời tiết không thuận thì mốc đầu kéo dài tới 5–6 tháng (cẩm nang TVNI, tr.62). Nếu công trình cần hàng cỏ đứng vững trước một mùa mưa cụ thể, bạn nên đếm ngược ít nhất 9 tháng từ mốc đó.
Nên trồng bằng tép rễ trần hay bầu ươm?
Kỹ thuật trồng cỏ Vetiver bằng tép rễ trần rẻ hơn, nhẹ hơn khi vận chuyển và nhanh hơn, hợp nơi đất còn màu và bạn chủ động tưới được. Bầu ươm cho tỷ lệ sống cao hơn trên mái dốc cằn hoặc khi tiến độ gấp, đổi lại chi phí và khối lượng vận chuyển lớn hơn, cùng thời gian đặt trước khoảng 1,5–2 tháng.
Cỏ Vetiver trồng ở miền Bắc có chịu được rét không?
Chịu được. Vườn giống của chúng tôi ở Bắc Ninh đã qua nhiều đợt rét dưới 10 °C mà cỏ không chết; gặp mưa phùn và tiết trời ấm lên là cây bật lại. Ở miền Bắc bạn trồng được cả vụ đông–xuân.
Tôi có được phun thuốc trừ cỏ ở ruộng cỏ Vetiver không?
Bạn không nên dùng Glyphosate, vì cỏ Vetiver rất nhạy cảm với hoạt chất này (cẩm nang TVNI, tr.65). Với cỏ dại thân leo trong năm đầu, cách an toàn là làm cỏ thủ công hoặc dùng màng phủ luống.
Một khóm cỏ giống nhân ra được bao nhiêu cây?
Kỹ thuật trồng cỏ Vetiver nhân giống rất nhanh: một hom rễ trần cho 30–40 nhánh sau 8–12 tháng. Với dự án vừa và nhỏ, bạn hoàn toàn có thể mua một lượng giống ban đầu rồi tự nhân trong vài trăm mét vuông vườn ươm, thay vì mua trọn một lần cho cả diện tích.
Cỏ Vetiver có biến thành cỏ dại không?
Ba dòng OlaFarm cung cấp đều ra hoa nhưng không kết hạt, rễ mọc thẳng đứng chứ không bò ngang, nên một hàng rào trồng xuống thì trước sau vẫn là một hàng rào. Loại thực sự biến thành cỏ dại là Chrysopogon nemoralis, dòng có kết hạt, thường bị bán nhầm dưới tên cỏ Vetiver.
ThS. Phạm Thị Nhàn
Quản lý OlaFarm — Thạc sĩ Công nghệ sinh học
Trực tiếp phụ trách chọn lọc và khảo nghiệm dòng giống HB06 từ năm 2016; đồng hành cùng ~600 dự án trồng Vetiver chống sạt lở, xử lý môi trường và nông nghiệp bền vững trên ~30 tỉnh/thành. Xem hồ sơ chuyên môn →
