Trang chủ › Chống sạt lở & xói mòn › Trồng cây gì chống sạt lở: tiêu chí chọn cây và vì sao cỏ Vetiver được dùng nhiều

Trồng cây gì chống sạt lở: tiêu chí chọn cây và vì sao cỏ Vetiver được dùng nhiều

Tác giả ThS. Phạm Thị NhànCập nhật 12/09/2026Đọc 9 phútChuyên mục Chống sạt lở & xói mòn

Bạn có một mái taluy vừa đào, một sườn đồi trang trại, hay một bờ kênh đang lở, và câu hỏi đầu tiên là trồng cây gì chống sạt lở cho chỗ đó? Cây keo, cây xoan, cỏ lạc hay tre, loại nào giữ được đất và loại nào chỉ che được mặt đất? Trong bài viết này, OlaFarm sẽ giúp bạn có một cách chọn rõ ràng thông qua bốn tiêu chí xuất phát từ cơ chế sạt lở, không cần thuộc một danh sách tên cây.

Bài viết cũng hướng đến việc giúp bạn đọc được các con số về rễ, thứ quyết định một loài cây có giữ được mái dốc hay không, và biết khi nào cây trồng chưa đủ mà phải có công trình đi cùng. Nếu vấn đề của bạn là xói mòn bề mặt trên đất canh tác thay vì trượt khối, bài cây chống xói mòn đất mới là bài phù hợp.

Trồng cây gì chống sạt lở: bốn đặc tính cây phải có

Sạt lở là chuyện của một khối đất trượt trên một mặt trượt, nên cây chống sạt lở phải làm việc được ở mặt trượt đó. Từ cơ chế này rút ra bốn đặc tính.

Thứ nhất, rễ phải ăn sâu tới tầng đất có mặt trượt nông, thường trong khoảng 1 đến 2 m đầu tiên. Rễ nông hơn thì chỉ giữ được lớp đất mặt. Thứ hai, rễ phải chịu kéo tốt, vì khi khối đất xê dịch, rễ cắt ngang mặt trượt bị kéo căng, và chính lực kéo đó chống lại lực trượt. Thứ ba, rễ nên mọc thẳng xuống thay vì lan ngang, để cây không tranh nước và dinh dưỡng với cây khác trên cùng mái và không tạo mặt yếu theo phương ngang.

Thứ tư, cây phải sống được trên mái dốc nghèo dinh dưỡng, chịu nắng và chịu hạn, vì mái taluy vừa đào không có lớp đất mặt màu mỡ.

Nhiều loài cây phổ biến chỉ đạt một hoặc hai trong bốn tiêu chí. Ví dụ, cây phủ đất họ Đậu như lạc dại đạt tiêu chí thứ tư nhưng rễ nông. Cây gỗ như keo đạt tiêu chí về độ sâu sau vài năm, nhưng rễ lan ngang, tán che bóng lớp cây bên dưới, và mất nhiều năm mới có tác dụng. Bảng ở mục sau cho thấy cỏ Vetiver đứng ở đâu so với hai nhóm đó.

Gói lại thành một câu hỏi: rễ có tới được mặt trượt không?

So sánh rễ cỏ Vetiver với rễ cây gỗ và cỏ thường

Cỏ Vetiver, tên khoa học Chrysopogon zizanioides, là một loài cỏ thân bụi họ Lúa, mọc thẳng đứng, cao 150 đến 200 cm khi trưởng thành, có rễ chùm mọc gần như thẳng đứng và không có thân ngầm hay thân bò; đó là số đo trong tiêu chuẩn cơ sở của OlaFarm cho giống HB06. Ba con số dưới đây là thứ khiến loài cỏ này được Mạng lưới Vetiver Quốc tế (TVNI) chọn cho việc giữ mái dốc ở hơn một trăm nước.

Số ở dòng đầu cần đọc cẩn thận. Sức kháng kéo 40 đến 120 MPa là dải đo theo đường kính rễ, rễ càng mảnh càng chắc; tiêu chuẩn kỹ thuật quốc tế tổng hợp nhiều nghiên cứu ở nhiều loại đất cho giá trị 64 đến 72 MPa (Islam, 2025, tr. 12), nên khi thiết kế người ta lấy về phía thấp. Dù lấy số nào, rễ cỏ Vetiver vẫn chắc hơn rễ các cây gỗ trong bảng và chắc gấp gần ba lần loại cỏ đứng thứ hai.

Độ sâu rễ cũng phụ thuộc đất. Số 100 đến 300 cm sau 12 tháng của giống HB06 đo trên vườn Bắc Ninh; quan trắc trên taluy đầm chặt ở Hòn Bà, Khánh Hoà, cho rễ 1,2 đến 1,9 m (Truong và cộng sự, 2008a, tr. 79). Rễ không đâm sâu vào tầng nước ngầm, nên nơi mực nước ngầm cao thì bộ rễ ngắn hơn.

Trồng cỏ Vetiver chống sạt lở thì mái dốc được gì?

Từ ba con số trên, mái dốc trồng cỏ Vetiver nhận được ba thứ. Thứ nhất là lực giữ cộng thêm ở tầng rễ: thí nghiệm cắt khối đất trên hàng cỏ hai năm tuổi của Hengchaovanich và Nilaweera (1996) cho thấy sức kháng cắt của đất tăng 90% ở độ sâu 0,25 m, 39% ở 0,5 m và 12,5% ở 1 m (Truong và cộng sự, 2008b, tr. 35). Thứ hai là bề mặt được che chắn: theo số liệu tổng hợp quốc tế, một hàng cỏ khép kín giảm tới 70% nước chảy tràn và 90% bùn đất rửa trôi, tức là cắt đường xói bề mặt trước khi nó thành mương xói gây trượt.

Thứ ba là sự yên tâm về sau. Cả ba dòng giống OlaFarm cung cấp đều ra hoa nhưng không kết hạt, cây không có thân ngầm và thân bò, nên hàng cỏ ở đâu thì ở đó, không lan thành cỏ dại. Rễ đi thẳng xuống nên bạn có thể trồng cây gỗ lâu dài ở phía trên hoặc phía dưới hàng cỏ mà hai bên không tranh nhau; ở dự án đụn cát Lệ Thuỷ, Quảng Bình, sau hai năm phi lao và dứa dại tự mọc lại quanh các hàng cỏ.

Có ba giới hạn bạn nên biết trước khi chọn. Cỏ Vetiver không chịu bóng râm, nên không trồng dưới tán cây đã khép hay dưới gầm cầu. Cỏ chỉ nên trồng trên mái đất có góc dốc không vượt 45 đến 50 độ (Truong và cộng sự, 2008a, tr. 63). Và với mặt trượt nằm sâu dưới tầng rễ, rễ không cộng thêm gì; khi đó công trình phải đi trước, hàng cỏ đi sau như lớp bảo vệ bề mặt. Bài hệ số an toàn mái dốc giải thích giới hạn này bằng con số, còn bài cơ chế chống sạt lở của cỏ Vetiver đi sâu vào bốn cách rễ giữ đất.

Tóm lại, trồng cây gì chống sạt lở là câu hỏi về rễ: rễ phải sâu tới mặt trượt, chịu kéo tốt, đi thẳng xuống và cây phải sống được trên mái nghèo. Cỏ Vetiver đạt cả bốn với rễ sâu 2 đến 3 m trong năm đầu và sức kháng kéo cao hơn cây gỗ lẫn cỏ thường, nên thường được chọn làm lớp giữ đất chính; cây gỗ và cây phủ đất trồng kèm cho tầng sâu hơn và cho lớp mặt.

Nếu bạn muốn biết mái dốc của mình nên trồng cỏ Vetiver đơn thuần, kết hợp cây gỗ, hay cần công trình đi trước, OlaFarm rất sẵn lòng cùng bạn xem ảnh hiện trạng, độ dốc và loại đất để đề xuất cách bố trí và dòng giống phù hợp. Bạn có thể gửi thông tin cho chúng tôi qua trang liên hệ.

Câu hỏi thường gặp

Tài liệu tham khảo

• Cheng, H., Yang, X., Liu, A., Fu, H. và Wan, M. (2003). A study on the performance and mechanism of soil-reinforcement by herb root system. Trong Proceedings of the Third International Conference on Vetiver (tr. 384–392), Quảng Châu. https://www.vetiver.org/ICV3-Proceedings/CHN_root%20_mech.pdf
• Hengchaovanich, D. và Nilaweera, N. S. (1996). An assessment of strength properties of vetiver grass roots in relation to slope stabilization. Trong Proceedings of the First International Conference on Vetiver, Chiang Rai, Thái Lan.
• Islam, M. S. (2025). Standard Specification for Slope Stabilization Using Vetiver Grass. The Vetiver Network International. Giấy phép CC BY-NC-SA 4.0.
• OlaFarm (2026). TCCS 76:2026/HBVN Giống cỏ Vetiver HB06 — Tiêu chuẩn cơ sở. Tiêu chuẩn cơ sở tự công bố.
• Truong, P., Trần Tân Văn và Pinners, E. (2008a). Hướng dẫn kỹ thuật ứng dụng công nghệ cỏ Vetiver giảm nhẹ thiên tai, bảo vệ môi trường. Mạng lưới Vetiver Quốc tế (TVNI), bản tiếng Việt. https://www.vetiver.org/VNN-VSmanual.pdf
• Truong, P., Van, T. T. và Pinners, E. (2008b). Vetiver System for Slope Stabilization. The Vetiver Network International.

OlaFarm là đơn vị cung cấp giống cỏ Vetiver được liệt kê trên danh bạ chính thức các nhà cung cấp giống cỏ Vetiver của Mạng lưới Vetiver Quốc tế (TVNI), mục Việt Nam (nguồn: Global Vetiver Grass Plant Suppliers). Nếu bạn cần mua giống cỏ Vetiver hoặc tư vấn thêm về giống cỏ này, hãy liên hệ OlaFarm để được trợ giúp.

Đọc tiếp

• → Giống cỏ Vetiver cho công trình chống sạt lở, xói mòn
• → Cơ chế chống sạt lở của cỏ Vetiver: rễ giữ đất bằng cách nào
• → Cây chống xói mòn đất: 6 loại cây phổ biến và cách chọn đúng

ThS. Phạm Thị Nhàn

Quản lý OlaFarm — Thạc sĩ Công nghệ sinh học

Trực tiếp phụ trách chọn lọc và khảo nghiệm dòng giống HB06 từ năm 2016; đồng hành cùng ~600 dự án trồng Vetiver chống sạt lở, xử lý môi trường và nông nghiệp bền vững trên ~30 tỉnh/thành. Xem hồ sơ chuyên môn →