Trang chủ › ESG & phát triển bền vững › Tín chỉ carbon cỏ Vetiver: điều kiện tạo tín chỉ và giá trị thực tế

Tín chỉ carbon cỏ Vetiver: điều kiện tạo tín chỉ và giá trị thực tế

Tác giả ThS. Phạm Thị NhànCập nhật 31/10/2026Đọc 13 phútChuyên mục ESG & phát triển bền vững

Tóm tắt

Tín chỉ carbon là chứng nhận cho một tấn CO₂ tương đương đã giảm hoặc hấp thụ, được bên độc lập thẩm định và mua bán được. Để có tín chỉ carbon cỏ Vetiver, dự án phải chứng minh phần carbon tăng thêm do chính nó tạo ra, nằm lại lâu dài và đo được theo phương pháp luận đã công nhận. Bài viết này trình bày điều kiện tạo tín chỉ carbon cỏ Vetiver, các phương pháp luận hiện có và giải thích vì sao carbon nên được xem là lợi ích đi kèm của hàng cỏ.

Ruộng cỏ Vetiver trên đất cát khô ở Ninh Thuận, ngọn lá đã ngả vàng, phía xa là hàng cây thân gỗ thưa và dãy núi
Cận cảnh một trang trại trồng cỏ Vetiver trên vùng đất cát khô cằn tại Ninh Thuận, Việt Nam.

Trồng cỏ Vetiver có bán được tín chỉ carbon không? Nếu bán được thì một hecta hàng cỏ đem lại bao nhiêu, và ai là người cấp chứng nhận cho phần carbon đó?

Trong bài viết này, OlaFarm sẽ giúp bạn hiểu một tín chỉ carbon được tạo ra như thế nào, và một dự án trồng cỏ Vetiver phải chứng minh những gì trước khi có thể nhận tín chỉ. Bài viết cũng hướng đến việc giúp bạn ước lượng giá trị carbon của hàng cỏ bằng một phép tính cụ thể, để quyết định có nên đưa phần này vào kế hoạch tài chính của dự án hay không.

Phần cơ chế cỏ Vetiver lấy carbon từ không khí và giữ nó lại trong đất đã được trình bày ở bài cỏ Vetiver hấp thụ carbon. Bài này đi tiếp từ chỗ đó, sang câu chuyện thị trường.

Nội dung bài

Tín chỉ carbon là gì và được tạo ra như thế nào?

Tín chỉ carbon (carbon credit) là một đơn vị chứng nhận ứng với một tấn CO₂ hoặc một tấn khí nhà kính khác đã quy đổi ra CO₂ tương đương (tCO₂e), được giảm đi hoặc được rút khỏi khí quyển so với trường hợp không có dự án.

Có hai loại thị trường. Ở thị trường bắt buộc, nhà nước giao hạn ngạch phát thải cho các cơ sở phát thải lớn, cơ sở nào vượt hạn ngạch thì phải mua thêm hạn ngạch hoặc tín chỉ để bù. Ở thị trường tự nguyện, doanh nghiệp tự mua tín chỉ để bù cho phần phát thải mà họ cam kết giảm, và tín chỉ được cấp theo bộ tiêu chuẩn của các tổ chức như Verra hay Gold Standard.

Việt Nam đang ở giai đoạn dựng thị trường trong nước. Đề án thành lập thị trường carbon chia hai giai đoạn: thí điểm từ năm 2025 đến hết năm 2028, vận hành chính thức từ năm 2029 (Quyết định 232/QĐ-TTg). Nghị định 119/2025/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 01/8/2025, quy định phương pháp tạo tín chỉ trong nước phải được bộ quản lý ngành công nhận, và tổ chức, cá nhân chỉ được đề nghị công nhận phương pháp do mình xây dựng từ ngày 01/01/2028 (Nghị định 119/2025/NĐ-CP).

Muốn hiểu tín chỉ, có thể hình dung nó giống một hoá đơn đỏ cho phần carbon. Carbon trong đất thì lúc nào cũng có, nhưng chỉ phần được đo, được kiểm tra và được ghi vào sổ mới thành thứ mua bán được.

Còn cỏ Vetiver (Chrysopogon zizanioides) đóng vai gì trong câu chuyện này? Đây là loài cỏ sống lâu năm, mọc thành khóm, rễ chùm đâm gần như thẳng đứng và dài 100 đến 300 cm sau 12 tháng; dòng giống dùng trong công trình như HB06 ra hoa nhưng không kết hạt nên không tự lan ra ngoài hàng trồng (TCCS 76:2026/HBVN). Bộ rễ sâu và dày ấy là chỗ cỏ dồn carbon xuống đất, và cũng là lý do người ta nghĩ đến tín chỉ.

Điều kiện để có tín chỉ carbon cỏ Vetiver là gì?

Một tấn carbon trong đất chỉ thành tín chỉ khi dự án vượt qua được năm phép thử mà các bộ tiêu chuẩn quốc tế đặt ra.

Năm phép thử này được Hội đồng Liêm chính Thị trường Carbon Tự nguyện (ICVCM) gom thành bộ Nguyên tắc Carbon Cốt lõi (Core Carbon Principles) công bố năm 2023 (ICVCM). Áp vào một dự án trồng cỏ Vetiver, mỗi phép thử đặt ra một câu hỏi rất cụ thể.

Phép thửNghĩa làCâu hỏi đặt ra cho dự án cỏ Vetiver
Tính bổ sung (additionality)Phần giảm hoặc hấp thụ sẽ không xảy ra nếu không có tiền từ tín chỉHàng cỏ có được trồng vì tín chỉ không, hay đã nằm sẵn trong dự toán chống sạt lở?
Tính lâu dài (permanence)Carbon nằm lại lâu, có biện pháp bù nếu bị mấtHàng cỏ có đứng yên nhiều năm không, hay sẽ bị đào rễ, cày bỏ?
Định lượng chặt chẽ (robust quantification)Đo bằng phương pháp thận trọng, đủ, có cơ sở khoa họcCó đo carbon đất theo tầng trước khi trồng và sau nhiều năm không?
Thẩm định độc lập (validation, verification)Một bên thứ ba kiểm tra hồ sơ và số đoAi trả chi phí cho bên thẩm định, và trả mấy lần?
Không đếm hai lần (no double counting)Một tấn chỉ được ghi một lầnPhần carbon đó có đang được chủ đầu tư ghi vào báo cáo của họ không?

Phép thử đầu tiên là chỗ phần lớn dự án hạ tầng vấp. Hàng cỏ trên mái taluy, bờ kênh hay bãi thải thường là một hạng mục kỹ thuật bắt buộc, có mã định mức, có trong dự toán và được trồng để giữ đất. Nó vẫn sẽ được trồng dù không có đồng tiền carbon nào, nên rất khó chứng minh tính bổ sung.

Phép thử thứ hai đòi hỏi phân biệt rõ hai thứ. Lưu trữ carbon là carbon nằm trong thân, lá, rễ đang sống, chỉ còn chừng nào hàng cỏ còn. Cô lập carbon là phần nhỏ hơn nhiều đã chuyển thành chất hữu cơ ổn định trong đất qua nhiều thập kỷ (TVNI, n.d.). Thị trường trả tiền cho phần nằm lại, nên mỗi lần đào rễ hay cày bỏ hàng cỏ là một lần làm mất đi phần đã tích.

Sơ đồ năm bước để tạo tín chỉ carbon cỏ Vetiver: đo carbon đất nền trước khi trồng, trồng hàng cỏ theo đường đồng mức, theo dõi nhiều năm, bên độc lập thẩm định rồi mới cấp tín chỉ
Quy trình từ hàng cỏ Vetiver đến tín chỉ carbon: mỗi bước cần số đo hoặc hồ sơ, và cả quy trình kéo dài nhiều năm.

Phép thử thứ ba khó ở chỗ phần tăng thêm mỗi năm rất nhỏ so với lượng carbon vốn có trong đất. Đất đã chứa hàng chục tấn carbon mỗi hecta, phần cộng thêm của một hai năm đầu nằm dưới mức sai số của phép đo thông thường, nên dự án cần nhiều năm theo dõi mới thấy được khác biệt có ý nghĩa.

Phương pháp luận nào đang áp dụng được cho cỏ Vetiver?

Hiện chưa có phương pháp luận nào được viết riêng cho hàng cỏ Vetiver, nên một dự án muốn đi đường tín chỉ phải tìm chỗ đứng trong các phương pháp luận chung về sử dụng đất.

Phương pháp luận (methodology) là bộ quy tắc tính lượng giảm hoặc hấp thụ: chọn đường cơ sở, lấy mẫu ở đâu, đo bằng cách nào, trừ đi những gì. Không có phương pháp luận được công nhận thì không có tín chỉ, dù cây có hấp thụ bao nhiêu đi nữa.

KhungPhạm viChỗ đứng của cỏ Vetiver
Verra VM0042, Cải thiện quản lý đất nông nghiệpGiảm làm đất, quản lý dinh dưỡng và phụ phẩm, quản lý nước, cây che phủ, chăn thảKhông nêu đích danh hàng cỏ; có thể nằm trong một gói thay đổi canh tác lớn hơn, ví dụ cắt lá cỏ phủ luống thay vì đốt
Yêu cầu nhãn chất lượng CCP cho VM0042 bản 2.2Carbon hữu cơ trong đất phải đo bằng các phương pháp phân tích được chỉ địnhPhải có số đo đất thật, không dùng được hệ số ước tính cho cỏ
Cơ chế trong nước theo NĐ 06/2022, sửa bởi NĐ 119/2025Phương pháp do bộ quản lý ngành công nhận; định hướng phương pháp hấp thụ hiện nói về rừngChưa có phương pháp cho cỏ; tổ chức tự đề xuất phương pháp chỉ được từ 01/01/2028

Nguồn: Verra (Verra); Nghị định 119/2025/NĐ-CP (Nghị định 119/2025/NĐ-CP).

Bảng trên cho thấy con đường gần nhất là ghép hàng cỏ vào một dự án cải thiện canh tác trên diện rộng, nơi hàng cỏ là một trong nhiều thay đổi được đo cùng nhau. Phương pháp luận VM0042 của Verra có hai bản đang hiệu lực, bản 2.1 từ tháng 9/2024 và bản 2.2 từ tháng 10/2025, và bản 2.2 đã được ICVCM xác nhận đạt bộ Nguyên tắc Carbon Cốt lõi (Verra). Một dự án đứng riêng chỉ có hàng cỏ chống xói thì gần như không có chỗ trong các phương pháp hiện có.

Trong nước, định hướng xây dựng phương pháp tạo tín chỉ từ hoạt động hấp thụ hiện nêu đích danh quản lý rừng bền vững, bảo vệ và tăng diện tích, sinh khối, chất lượng rừng (Nghị định 119/2025/NĐ-CP). Cỏ không phải rừng, nên ở thời điểm cuối năm 2026 chưa có đường nào trong cơ chế trong nước dành cho tín chỉ từ cỏ.

Một hecta có hàng cỏ Vetiver tạo ra bao nhiêu tín chỉ carbon?

Ít hơn nhiều so với con số mà phần lớn người hỏi đang hình dung, và phép tính dưới đây cho thấy vì sao.

Mạng lưới Vetiver Quốc tế (TVNI) đưa ra mốc phòng thủ được là khoảng 1 tấn carbon hữu cơ ổn định trong đất mỗi hecta mỗi năm, dựa trên các nghiên cứu về cỏ nhiệt đới của GS. Rattan Lal, tức khoảng 10 tấn mỗi hecta sau một thập kỷ (TVNI, n.d.). Đổi từ tấn carbon sang tấn CO₂ thì nhân với tỷ lệ khối lượng phân tử 44/12:

1 tấn C × 44/12 ≈ 3,67 tấn CO₂e mỗi hecta mỗi năm

Trong đó 44 là khối lượng phân tử của CO₂, 12 là khối lượng nguyên tử của carbon. Con số 3,67 tCO₂e áp cho một hecta trồng kín cỏ Vetiver.

Nhưng hàng cỏ trên ruộng dốc hay trên mái công trình không phủ kín diện tích. Lấy một ví dụ giả định, các con số đặt ra cho tròn: ruộng dốc 10%, các hàng cỏ đặt theo đường đồng mức cách nhau 10 m, mỗi hàng khi đã khép chiếm một dải rộng khoảng 1 m. Phần diện tích có cỏ là 1/10, tức 0,1 ha trên mỗi hecta ruộng, và lượng hấp thụ ổn định ước khoảng 0,37 tCO₂e mỗi hecta ruộng mỗi năm.

Mặt bằng một hecta ruộng dốc nhìn từ trên xuống với các dải cỏ Vetiver rộng 1 m chạy theo đường đồng mức, cách nhau 10 m, chiếm khoảng một phần mười diện tích ruộng
Mặt bằng ruộng dốc một hecta với các hàng cỏ Vetiver: dải cỏ rộng 1 m cách nhau 10 m chiếm khoảng một phần mười diện tích.

Về giá, chính TVNI định giá phần carbon đất ở mức khoảng 35 USD cho mỗi tấn carbon hữu cơ mỗi hecta mỗi năm, và nhận xét rằng mức này khó hấp dẫn nông hộ nhỏ (Grimshaw, 2024). Với ví dụ trên, phần carbon của hàng cỏ trên một hecta ruộng đáng khoảng 3,5 USD mỗi năm, còn một hecta trồng kín cỏ đáng khoảng 35 USD mỗi năm.

Các bạn thấy gì qua phép tính này? Khoản thu tính theo diện tích, còn chi phí lấy mẫu đất theo tầng, phân tích trong phòng thí nghiệm, thẩm định độc lập và đăng ký là chi phí theo từng lần, gần như không co lại khi diện tích nhỏ. Dự án vài hecta thì chi phí làm hồ sơ dễ vượt phần thu. TVNI cũng gợi ý rằng trồng cỏ Vetiver như một cây luân canh hoặc cây làm thức ăn gia súc trên diện tích lớn sẽ dễ theo dõi và đánh giá hơn cho các khoản thanh toán carbon (Grimshaw, 2024).

Chủ dự án nên làm gì với phần carbon của hàng cỏ Vetiver?

Nên ghi nhận phần carbon như một lợi ích đi kèm có số liệu, thay vì lập kế hoạch tài chính dựa trên tín chỉ.

Lý do để trồng cỏ Vetiver vẫn nằm ở những việc hàng cỏ làm được ngay và đo được rõ: giữ đất trên mái dốc, giảm xói mòn, giữ bùn cát trên ruộng, cải thiện độ ẩm đất. Carbon đi kèm những việc đó mà không phát sinh thêm chi phí trồng nào. Một báo cáo môi trường, xã hội và quản trị của dự án hạ tầng hoàn toàn có thể nêu phần này, với điều kiện ghi rõ con số là ước tính theo mốc của TVNI và là số liệu nước ngoài, như bài ESG trong các dự án hạ tầng cỏ Vetiver trình bày.

Nếu dự án của bạn có quy mô lớn và muốn để ngỏ khả năng tín chỉ về sau, có bốn việc nên làm ngay từ ngày trồng:

(a) Ghi diện tích, chiều dài hàng cỏ, mật độ và ngày trồng của từng khu.

(b) Lấy mẫu đất nền theo tầng ở một vài điểm trước khi trồng, giữ kết quả phân tích carbon hữu cơ.

(c) Ghi lượng lá cắt mỗi năm và cách xử lý lá: phủ luống, ủ phân hay đốt.

(d) Không đào rễ, không cày bỏ hàng cỏ khi chưa cần.

Lá cỏ Vetiver vừa cắt nằm rạp thành lớp dày trên mặt ruộng, phía xa là hàng cỏ chưa cắt
Lá cỏ Vetiver vừa cắt nằm thành lớp dày trên ruộng; lượng lá và cách xử lý là dòng ghi chép cần có khi tính tín chỉ carbon cỏ Vetiver.

Bộ hồ sơ này cũng chính là thứ một đơn vị phát triển dự án carbon sẽ hỏi đầu tiên, và nó giữ được giá trị kể cả khi dự án không bao giờ đi tới tín chỉ.

Nếu bạn đang lập phương án trồng cỏ Vetiver cho một công trình hay một vùng canh tác và muốn biết phần carbon đáng ghi vào hồ sơ đến đâu, OlaFarm sẵn lòng cùng bạn tính diện tích cỏ thật sự, số lượng giống theo mật độ và cách bố trí hàng cỏ để dễ theo dõi về sau. Bạn có thể gửi diện tích, độ dốc và mục đích chính của dự án qua trang liên hệ, hoặc gửi yêu cầu báo giá khi đã có khối lượng.

Tóm lại, tín chỉ carbon cỏ Vetiver chỉ thành hiện thực khi dự án chứng minh được tính bổ sung, tính lâu dài và có số đo đất thật qua nhiều năm, trong khi chưa có phương pháp luận nào viết riêng cho hàng cỏ và cơ chế trong nước chưa mở đường cho tín chỉ từ cỏ. Với mốc khoảng 1 tấn carbon ổn định mỗi hecta trồng kín mỗi năm, giá trị carbon nhỏ so với chi phí làm hồ sơ. Cách làm hợp lý là trồng cỏ vì việc giữ đất, ghi chép đầy đủ từ đầu, và trình bày phần carbon như một lợi ích đi kèm có giới hạn rõ ràng.

Bức tranh chung về vai trò của cỏ Vetiver trong phát triển bền vững nằm ở trang cỏ Vetiver và phát triển bền vững.

Câu hỏi thường gặp

Tôi trồng vài hecta cỏ Vetiver thì có bán được tín chỉ carbon không?

Ở quy mô vài hecta thì rất khó. Theo mốc khoảng 1 tấn carbon ổn định mỗi hecta mỗi năm, mỗi hecta trồng kín cho khoảng 3,67 tấn CO₂ tương đương, trong khi chi phí lấy mẫu đất, thẩm định độc lập và đăng ký gần như không giảm theo diện tích. Ở Việt Nam, cơ chế trong nước hiện chưa có phương pháp tạo tín chỉ cho cỏ.

Tín chỉ carbon cỏ Vetiver được tính theo khóm hay theo diện tích?

Theo diện tích, và dựa trên số đo carbon hữu cơ trong đất. Các con số như “mỗi khóm hấp thụ 2 kg hoặc 5 kg CO₂ mỗi năm” là ước lượng suy ra từ phép đo trên một loài cỏ khác, không dùng được để xin tín chỉ. Nguồn gốc của các con số này được truy trong bài cỏ Vetiver hấp thụ carbon.

Hàng cỏ Vetiver trên mái taluy của dự án giao thông có tạo tín chỉ được không?

Thường là không, vì vướng tính bổ sung. Hàng cỏ trên mái taluy là hạng mục chống xói có trong dự toán, được trồng dù có tiền carbon hay không, nên khó chứng minh rằng tín chỉ là động lực của việc trồng. Phần carbon đó vẫn có thể ghi vào báo cáo môi trường của dự án như một lợi ích đi kèm.

Cắt lá cỏ Vetiver đem bán có làm mất tín chỉ không?

Phần carbon trong lá thuộc nhóm lưu trữ tạm thời nên khi lá rời khỏi ruộng, phần đó không còn tính cho ruộng nữa. Phần được thị trường trả tiền là carbon ổn định trong đất, chủ yếu đến từ rễ và từ lá trả lại cho đất. Ruộng có kế hoạch tính carbon nên ghi rõ lượng lá cắt và cách xử lý mỗi năm.

Việt Nam đã có sàn giao dịch tín chỉ carbon chưa?

Theo đề án của Chính phủ, sàn giao dịch carbon trong nước vận hành thí điểm từ năm 2025 đến hết năm 2028 và vận hành chính thức từ năm 2029. Việc có sàn chưa có nghĩa là có đường cho tín chỉ từ cỏ, vì tín chỉ vẫn phải được tạo theo một phương pháp đã được công nhận.

Tài liệu tham khảo

  • Chính phủ (2025). Nghị định 119/2025/NĐ-CP ngày 09/6/2025 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 06/2022/NĐ-CP quy định giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và bảo vệ tầng ô-dôn. https://vanphong.khanhhoa.gov.vn/media/tintuc/2025/VB%20QPPL/119_2025_ND-CP_09062025_2-signed.pdf
  • Grimshaw, R. G. (2024, 29 tháng 10). Vetiver grass technology: carbon farming, management, research, global outreach, feedback (TVNI Newsletter NL 2024-10). The Vetiver Network International. https://vetiver.org/vetiver-grass-technology-carbon-farming-management-research-global-outreach-feedback-nl-2024-10/
  • Integrity Council for the Voluntary Carbon Market (2023). Core Carbon Principles, Assessment Framework and Assessment Procedure. https://icvcm.org/core-carbon-principles/
  • OlaFarm (2026). TCCS 76:2026/HBVN Giống cỏ Vetiver HB06 — Tiêu chuẩn cơ sở. Tiêu chuẩn cơ sở tự công bố.
  • The Vetiver Network International (n.d.). Other Uses and Benefits — Carbon sequestration. https://vetiver.org/vetiver-system-applications/other-uses/carbon-sequestration/
  • Thủ tướng Chính phủ (2025). Quyết định 232/QĐ-TTg ngày 24/01/2025 phê duyệt Đề án thành lập và phát triển thị trường carbon tại Việt Nam. https://dcc.mae.gov.vn/noidung/Lists/VanBanDieuHanh/Attachments/33/232-qđ-ttg.pdf
  • Verra (2024). VM0042 Improved Agricultural Land Management, v2.1. https://verra.org/methodologies/vm0042-improved-agricultural-land-management-v2-1/

OlaFarm là đơn vị cung cấp giống cỏ Vetiver được liệt kê trên danh bạ chính thức các nhà cung cấp giống cỏ Vetiver của Mạng lưới Vetiver Quốc tế (TVNI), mục Việt Nam (nguồn: Global Vetiver Grass Plant Suppliers). Nếu bạn cần mua giống cỏ Vetiver hoặc tư vấn thêm về giống cỏ này, hãy liên hệ OlaFarm để được trợ giúp.

ThS. Phạm Thị Nhàn — Quản lý OlaFarm

ThS. Phạm Thị Nhàn

Quản lý OlaFarm — Thạc sĩ Công nghệ sinh học

Trực tiếp phụ trách chọn lọc và khảo nghiệm dòng giống HB06 từ năm 2016; đồng hành cùng ~600 dự án trồng Vetiver chống sạt lở, xử lý môi trường và nông nghiệp bền vững trên ~30 tỉnh/thành. Xem hồ sơ chuyên môn →

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *