Trang chủ › Dự án tiêu biểu › Phục hồi sau khai khoáng Quảng Ninh bằng cỏ Vetiver: bốn hạng mục trên một mỏ than và bài học trên sườn đá dăm
Phục hồi sau khai khoáng Quảng Ninh bằng cỏ Vetiver: bốn hạng mục trên một mỏ than và bài học trên sườn đá dăm
Tóm tắt
Phục hồi sau khai khoáng Quảng Ninh là dự án trồng cỏ Vetiver trên bãi thải, sườn tầng và moong của một mỏ than, để giữ lớp mặt, chặn nước cuốn đá dăm và tạo chỗ cho cây khác bám rễ. Năm 2023, khoảng 300.000 tép giống được trồng trên khoảng 4 ha; cỏ bám ở chỗ có đất, còn sườn đá dăm thuần thì phải trồng dặm. Bài viết này trình bày hiện trạng, cách cấp giống, kết quả và bài học của dự án.

Mỏ của bạn đã dừng khai thác một khu, bãi thải và sườn tầng phải được phủ xanh theo phương án cải tạo, phục hồi môi trường, và bạn đang cân nhắc cỏ Vetiver? Cỏ có sống được trên một nền gần như toàn đá không, nên trồng ở những hạng mục nào, và chỗ nào sẽ khó?
Trong bài viết này, OlaFarm sẽ giúp bạn trả lời những câu hỏi đó qua một dự án thật tại một mỏ than ở Quảng Ninh năm 2023. OlaFarm cấp khoảng 300.000 tép giống rễ trần cho khoảng 4 ha, trồng trên bốn hạng mục: sườn tầng thải, mặt bằng hoàn thổ, bờ moong và taluy đường công vụ. Kết quả không đồng đều: cỏ bám ở chỗ có đất, còn trên những sườn chỉ có đá dăm, không có đất, phải trồng dặm.
Bài viết cũng hướng đến việc giúp bạn tính lượng giống cho một khu mỏ và chuẩn bị riêng cho những sườn đá dăm, chỗ dễ phải trồng lại nhất.
| Hạng mục | Thông tin dự án |
|---|---|
| Việc đã làm | Trồng cỏ Vetiver trên sườn tầng thải, mặt bằng hoàn thổ, bờ moong và taluy đường công vụ |
| Công trình | Khu bãi thải, sườn tầng và moong khai thác của một mỏ than |
| Địa điểm | Quảng Ninh |
| Thời gian | Năm 2023 |
| Quy mô | ~300.000 tép giống cỏ Vetiver cho ~4 ha |
| Dạng giống | Giống rễ trần |
| Vai trò OlaFarm | Cấp giống và tư vấn kỹ thuật kèm đơn giống |
| Kết quả | Chỗ được chỗ không: phải trồng dặm trên những sườn đá dăm thuần, không có đất |
Nội dung bài
Mỏ than ở Quảng Ninh cần phủ xanh những hạng mục nào?
Một khu mỏ đã dừng khai thác gồm bốn loại mặt đất khác nhau, mỗi loại hỏng theo một kiểu. Ở mỏ than này, cỏ Vetiver được trồng trên cả bốn: sườn tầng thải phủ đá dăm dưới chân các vách đá, mặt bằng hoàn thổ đã trồng thông con, bờ moong (mép hố khai thác) và mái taluy hai bên đường công vụ chở than.


Vì sao nền mỏ khó trồng hơn một mái taluy đường? Trên các bãi thải than, đá thải chiếm trên 90% tổng lượng vật liệu, phần đất còn lại dưới 10%, và đất đá ở đó thuộc loại chua, nghèo dinh dưỡng (Trần Miên, 2012). Rễ non cần đất mịn để bám và giữ ẩm; trên một sườn gần như toàn đá, nó không tìm được thứ đó.
Sườn tầng thải còn một khó khăn nữa là góc dốc. Vật liệu rời đổ xuống tự xếp lại ở góc nghỉ (angle of repose), tức góc lớn nhất mà vật liệu rời còn đứng yên được, thường vào khoảng 30–35 độ (Truong và cộng sự, 2008b, tr. 28). Sườn đứng ở góc nghỉ là đứng ngay tại ngưỡng của vật liệu, nên nước mưa chảy qua mặt sườn dễ cuốn đá dăm xuống chân.
Việc của hàng cỏ là giữ lớp mặt đó và làm chậm dòng nước. Rễ cỏ giữ tốt nhất khi mặt trượt nằm trong hoặc sát lớp đất có rễ, dày khoảng 2 m (Chávez-Torres và cộng sự, 2026). Chiều cao khối thải và độ dốc tổng thể vẫn là việc của thiết kế mỏ; phần đó có ở bài ổn định bờ moong khai thác mỏ.
OlaFarm cấp 300.000 tép giống cho mỏ than như thế nào?
Với khoảng 300.000 tép cho khoảng 4 ha, mật độ bình quân của dự án vào khoảng 7,5 tép giống trên mỗi mét vuông:
Mật độ bình quân = 300.000 tép ÷ 40.000 m² = 7,5 tép/m²
Đây là phép chia từ hai con số quy mô, không phải số đếm trên từng hạng mục. Con số này thấp hơn một chút so với mức khoảng 8 tép mỗi mét vuông mà OlaFarm thường dự trù cho mái có điều kiện thuận lợi, vì trên một khu mỏ, không phải mét vuông nào cũng trồng kín hàng: mặt bằng hoàn thổ có thông con, còn mặt vách đá dựng đứng thì không trồng.
Giống cấp cho dự án là giống rễ trần, đóng bao, chở bằng xe tải tới mỏ rồi tập kết trên mặt bằng hoàn thổ. Giống rễ trần nhẹ, chở được khối lượng lớn mỗi chuyến và hợp với dự án nhiều hecta; trên nền quá khắc nghiệt thì cây bầu ươm chịu tốt hơn, nhưng nặng và tốn chỗ chở hơn nhiều.


Dự án cải tạo, phục hồi môi trường mỏ phải được nghiệm thu, nên chứng từ của lô giống quan trọng ngang với bản thân lô giống. Nhà thầu thường cần hoá đơn, biên bản bàn giao và nghiệm thu hàng hoá, hợp đồng, phiếu báo giá và phiếu đặt hàng; OlaFarm cung cấp đủ theo nhu cầu của khách. Người quản lý dự án nhận xét sau đợt cấp giống: “Mình đánh giá cao sự chuyên nghiệp của OlaFarm. Giống chuẩn, đầy đủ hồ sơ chứng từ, hỗ trợ tận tâm.” Phần nghĩa vụ và hồ sơ của phương án có ở bài cải tạo phục hồi môi trường trong khai thác khoáng sản.
Kết quả phục hồi sau khai khoáng Quảng Ninh sau mùa mưa
Sau mùa mưa, kết quả trên bốn hạng mục không đồng đều. Ở chỗ có đất, hàng cỏ bám được; trên những sườn chỉ có đá dăm, không có đất, cỏ khó bám và phải trồng dặm.

Vì sao sườn đá dăm thuần là chỗ khó nhất? Tép rễ trần cắm vào đá dăm không có đất mịn quanh rễ, nên nước tưới và nước mưa thoát đi gần như ngay, rễ non không giữ được ẩm và không có dinh dưỡng để bén. Đá dăm còn rời, mỗi trận mưa có thể làm xê dịch hốc trồng khi cỏ chưa kịp bám. Ở chỗ có lớp đất, dù mỏng, rễ có chỗ bám và có ẩm, nên hàng cỏ lên được.
Đây là kết quả bình thường của một nền mỏ, không phải sự cố riêng của dự án này. Theo kinh nghiệm dự án của OlaFarm, đá phong hoá, sét nặng, cát và đá dăm là những nền khó nhất cho cỏ mới trồng; với nền quá khắc nghiệt, trồng bằng cây bầu ươm hoặc băng cỏ cho tỷ lệ sống tốt hơn giống rễ trần. Một hàng rào cỏ cũng thường cần hai đến ba mùa sinh trưởng mới đủ dày, và trong thời gian đó chỗ hở trên hàng phải được dặm kín (Ngân hàng Thế giới, 1993, tr. 12).
Dự án chưa đo tỷ lệ sống theo từng hạng mục, nên bài viết không quy kết quả thành con số phần trăm.
Trồng cỏ Vetiver trên sườn đá dăm của mỏ cần chuẩn bị gì khác?
Trên sườn đá dăm, việc quyết định nằm ở cái rãnh, không nằm ở cây giống. Từ dự án này, OlaFarm khuyến nghị bốn việc cho những sườn mỏ gần như không có đất:
(a) Đào rãnh và lấp đất mặt. Trên nền chủ yếu là đá dăm, hàng cỏ không đặt vào hốc rời mà đặt vào rãnh nhỏ chạy theo đường đồng mức, rộng khoảng 15 cm và sâu khoảng 23 cm, lấp bằng đất mặt trộn phân hữu cơ (Islam, 2025, tr. 118). Trên bãi thải mà thành phần chủ yếu là đá, nên tăng thêm lượng đất bón lót ban đầu để cỏ có nguồn dinh dưỡng lâu dài (Trần Miên, 2012). Khối lượng đất mặt này là một dòng riêng trong dự toán, không đi kèm sẵn với giống.
(b) Đổi dạng giống cho sườn khó nhất. Ở những đoạn khắc nghiệt, khó tưới, nên trồng cụm 3–5 tép mỗi hốc thay cho tép đơn, hoặc dùng cây bầu ươm. Tiền giống tăng thêm nhỏ hơn nhiều so với công trồng lại.
(c) Đặt hàng theo chênh cao. Khoảng cách giữa hai hàng trên sườn tầng nên tính theo chênh cao thẳng đứng, không theo mét dài trên mặt dốc. Ví dụ, cùng chênh cao 2 m, sườn 30 độ cho hai hàng cách nhau khoảng 4,0 m đo trên mặt dốc, sườn 45 độ chỉ còn khoảng 2,8 m (TVNI, n.d.). Cỏ cũng chỉ nên trồng trên mặt đất có góc dốc không vượt 45–50 độ (Truong và cộng sự, 2008a, tr. 63); mặt vách đá dựng đứng nằm ngoài phạm vi đó.
(d) Dự trù giống dặm ngay từ đầu. Đưa phần giống dặm vào đơn hàng và vào lịch giao, để khi mùa mưa đầu tiên lộ ra những chỗ hở thì có giống trồng lại ngay, không phải chờ.
Cỏ Vetiver trên mỏ là lứa cây đầu tiên, giữ mặt đất cho cây gỗ vào sau, chứ không thay cây gỗ trong phương án. Cách chọn loài cho từng lứa có ở bài trồng cây trên bãi thải mỏ.
Nếu bạn đang lập hoặc rà lại phần trồng cỏ trong phương án cải tạo, phục hồi môi trường của một khu mỏ, OlaFarm rất sẵn lòng cùng bạn xem ảnh hiện trạng từng hạng mục, từ đó tư vấn miễn phí dạng giống, mật độ, phần giống dặm và lịch cấp giống theo mùa trồng. Bạn có thể xem trước các dòng giống cùng quy cách tại trang giống cỏ Vetiver phục hồi môi trường mỏ, rồi gửi ảnh và diện tích từng hạng mục qua trang liên hệ, hoặc gửi khối lượng cần mua để nhận báo giá giống cỏ Vetiver.
Tóm lại, dự án phục hồi sau khai khoáng Quảng Ninh cho thấy khoảng 300.000 tép giống rễ trần trên khoảng 4 ha của một mỏ than cho kết quả khác nhau theo nền: cỏ bám ở chỗ có đất, còn sườn đá dăm thuần phải trồng dặm. Bài học nằm ở việc chuẩn bị nền cho từng hạng mục: sườn đá dăm cần rãnh đất mặt và phân bón lót, cụm nhiều tép hoặc cây bầu, và một phần giống dặm có sẵn trong kế hoạch ngay từ đầu.
Câu hỏi thường gặp
Dự án phục hồi sau khai khoáng Quảng Ninh dùng bao nhiêu giống cỏ Vetiver cho mỗi hecta?
Dự án dùng khoảng 300.000 tép cho khoảng 4 ha, tức khoảng 75.000 tép mỗi hecta, hay khoảng 7,5 tép mỗi mét vuông tính bình quân cả khu. Con số này thấp hơn mức dự trù cho mái trồng kín hàng vì khu mỏ có mặt bằng trồng cây gỗ và vách đá không trồng. Sườn đá dăm nên dự trù thêm giống để trồng cụm và để dặm.
Bãi thải mỏ của tôi gần như toàn đá, cỏ Vetiver có sống được không?
Sống được nếu có đất quanh rễ. Trên nền chủ yếu là đá dăm, hàng cỏ nên đặt trong rãnh nhỏ theo đường đồng mức, rộng khoảng 15 cm, sâu khoảng 23 cm, lấp đất mặt trộn phân hữu cơ. Trồng tép rễ trần thẳng vào đá dăm, không có đất, là chỗ dễ phải dặm nhất. Đoạn khó nên trồng cụm 3–5 tép hoặc cây bầu ươm.
Cỏ Vetiver có thay được cây gỗ trong phương án cải tạo, phục hồi môi trường mỏ không?
Không thay, mà đi trước. Cỏ giữ lớp mặt và chặn nước cuốn đá dăm trong mấy mùa đầu, khi cây gỗ còn nhỏ. Ở dự án Quảng Ninh, mặt bằng hoàn thổ trồng thông con, còn cỏ nằm trên các sườn và bờ dốc quanh đó. Lứa cây gỗ vẫn là phần chính của phương án lâu dài.
OlaFarm có cung cấp chứng từ cho lô giống dùng trong dự án mỏ không?
Có. Nhà thầu thường cần hoá đơn, biên bản bàn giao và nghiệm thu hàng hoá, hợp đồng, phiếu báo giá và phiếu đặt hàng, và OlaFarm cung cấp đủ theo nhu cầu của khách. Có khách xin thêm ảnh khai thác, đóng bao tại vườn và phiếu chất lượng lô giống ghi số tép, quy cách, ngày khai thác.
Trồng cỏ trên bãi thải mỏ ở miền Bắc vào mùa nào thì tốt?
Thuận nhất là mùa xuân có mưa phùn (tháng 2–4) và đầu mùa mưa (tháng 4–6), khi trời mát và ẩm. Có nước tưới thì trồng được quanh năm, trừ những đợt rét đậm, giông lốc và mưa lớn. Trồng ngay trước trận mưa lớn thì hốc trên sườn đá dăm dễ bị xói khi cỏ chưa bén rễ.
Tài liệu tham khảo
- Chávez-Torres, J. L., Zhang, K., Rodríguez-Tapia, J. P. và Flores-Granda, A. N. (2026). Sustainable assessment of vetiver-based nature-based solutions for landslide hazard mitigation under groundwater, surcharge, and pseudo-static seismic conditions. Sustainability, 18(14), 7054. https://doi.org/10.3390/su18147054
- Islam, M. S. (2025). Standard Specification for Slope Stabilization Using Vetiver Grass. The Vetiver Network International. Giấy phép CC BY-NC-SA 4.0.
- Ngân hàng Thế giới (1993). Vetiver Grass: The Hedge Against Erosion (ấn bản 4). World Bank, Washington, D.C.
- The Vetiver Network International (n.d.). How to Plant. https://vetiver.org/vetiver-grass-technology/how-to-plant/
- Trần Miên (2012, 30 tháng 5). Cải tạo, phục hồi môi trường bãi thải mỏ than trong điều kiện Việt Nam. Tạp chí Năng lượng Việt Nam. https://nangluongvietnam.vn/cai-tao-phuc-hoi-moi-truong-bai-thai-mo-than-trong-dieu-kien-viet-nam-1128.html
- Truong, P., Trần Tân Văn và Pinners, E. (2008a). Hướng dẫn kỹ thuật ứng dụng công nghệ cỏ Vetiver giảm nhẹ thiên tai, bảo vệ môi trường. Mạng lưới Vetiver Quốc tế (TVNI), bản tiếng Việt. https://www.vetiver.org/VNN-VSmanual.pdf
- Truong, P., Van, T. T. và Pinners, E. (2008b). Vetiver System for Slope Stabilization. The Vetiver Network International.
OlaFarm là đơn vị cung cấp giống cỏ Vetiver được liệt kê trên danh bạ chính thức các nhà cung cấp giống cỏ Vetiver của Mạng lưới Vetiver Quốc tế (TVNI), mục Việt Nam (nguồn: Global Vetiver Grass Plant Suppliers). Nếu bạn cần mua giống cỏ Vetiver hoặc tư vấn thêm về giống cỏ này, hãy liên hệ OlaFarm để được trợ giúp.




