Trang chủ › Chống sạt lở & xói mòn › Gia cố bờ ao nuôi, bờ kênh và bờ ruộng bằng cỏ Vetiver: vị trí hàng cỏ và cách trồng

Gia cố bờ ao nuôi, bờ kênh và bờ ruộng bằng cỏ Vetiver: vị trí hàng cỏ và cách trồng

Tác giả ThS. Phạm Thị NhànCập nhật 01/11/2026Đọc 14 phútChuyên mục Chống sạt lở & xói mòn

Tóm tắt

Gia cố bờ ao nuôi bằng cỏ Vetiver là trồng các hàng cỏ chạy dọc mặt bờ và mái bờ đất để bộ rễ giữ đất, chống sạt mép khi mực nước lên xuống. Hàng cỏ thấp nhất nên đặt cao hơn mực nước đầy 0,3 đến 0,5 m, cây trong hàng cách nhau 10 đến 15 cm. Bài viết này trình bày vì sao bờ ao, bờ kênh và bờ ruộng hay sạt, cách bố trí hàng cỏ cho từng loại bờ, và giải thích lý do vì sao trồng đúng mùa nước có thể giúp hàng cỏ giữ bờ ngay từ năm đầu.

Các bao tải xanh đựng tép giống cỏ Vetiver xếp thành đống trên bãi cỏ cạnh ruộng lúa xanh, bó lá giống ló ra ở miệng bao
Bao tép giống cỏ Vetiver tập kết trên bãi cỏ cạnh ruộng lúa.

Bờ ao nuôi của bạn cứ sau mỗi lần tháo nước lại sạt thêm một đoạn mép? Bờ kênh dẫn nước nội đồng năm nào cũng phải đắp lại sau mùa mưa? Và nếu trồng cỏ lên bờ thì trồng ở đâu, mấy hàng, có làm hẹp lòng kênh không?

Trong bài viết này, OlaFarm sẽ giúp bạn hiểu vì sao bờ ao, bờ kênh và bờ ruộng hỏng theo cùng một cách, và hàng cỏ Vetiver giữ đất bờ bằng cơ chế nào.

Bài viết cũng hướng đến việc giúp bạn bố trí hàng cỏ đúng cho từng loại bờ, từ bờ ao nuôi tôm cá, bờ kênh nội đồng tới bờ ruộng và ruộng bậc thang, cùng thời điểm trồng để cỏ kịp bén rễ trước mùa nước.

Nội dung bài

Vì sao bờ ao nuôi, bờ kênh và bờ ruộng hay sạt lở?

Bờ ao, bờ kênh nội đồng và bờ ruộng đều là bờ đất đắp, nên chúng hỏng theo cùng ba cách.

Cách thứ nhất là mực nước lên xuống. Dải đất ở mép bờ ngập rồi khô theo từng con nước, từng vụ nuôi, cứ nở ra rồi co lại. Sau vài mùa, dải ấy nứt, bở và bị sóng gió hoặc nước mưa bóc dần từng lớp. Đất chua phèn còn tệ hơn: giàu sét, khô thì co ngót, nứt nẻ, nước ngấm sâu theo vết nứt và gây xói lở mạnh vào mùa mưa (Truong và cộng sự, 2008a, tr. 126).

Cách thứ hai là hạ mực nước nhanh (rapid drawdown). Khi tháo ao hay rút nước kênh nhanh, nước ngấm trong thân bờ chưa kịp thoát ra, đất bờ vẫn nặng như lúc ngập nhưng không còn khối nước bên ngoài đỡ lại. Mép bờ khi ấy dễ trượt vào lòng ao, lòng kênh.

Cách thứ ba là chỗ nước chảy tập trung: cửa xả, miệng cống, khúc kênh cong. Ở ao nuôi, chỗ người nuôi tháo nước ra mương là chỗ bờ yếu nhất (Truong và cộng sự, 2008c, tr. 73).

Hệ quả thì người nuôi và người làm ruộng đều biết. Đất sạt lấp xuống đáy ao, lòng kênh, ao mất nước, kênh giảm sức dẫn, mỗi mùa lại tốn công vét và đắp lại. Bao cát, cọc tre hay tấm bạt che được mặt bờ trong một thời gian, nhưng không ghim được lớp đất bên trong thân bờ, và chính lớp đất ấy là chỗ trượt.

Cỏ Vetiver giữ đất bờ ao, bờ kênh bằng cách nào?

Hàng cỏ Vetiver giữ bờ bằng bộ rễ ghim lớp đất mép bờ vào thân bờ, và bằng bức tường lá làm chậm nước chảy qua mặt bờ.

Cỏ Vetiver (Chrysopogon zizanioides) là loài cỏ sống lâu năm, mọc thành khóm, rễ chùm đâm gần như thẳng xuống, dài 100 đến 300 cm sau 12 tháng tuỳ đất; giống lưu hành ở Việt Nam không có thân ngầm, không có thân bò (TCCS 76:2026/HBVN). Trồng ở đâu thì nó đứng yên ở đó, không bò lan sang ruộng hay xuống ao.

Khi trồng sát nhau thành hàng, các khóm khép lại thành một hàng rào sống. Rễ của cả hàng giống như hàng nghìn chiếc đinh tre cắm xuyên qua lớp đất mặt, ghim nó vào phần đất chặt hơn bên dưới. Phía trên mặt đất, hàng lá dày làm nước mưa chảy tràn trên mặt bờ chậm lại và để bùn lắng phía trên hàng thay vì trôi xuống ao.

Số đo trên bờ kênh ở Việt Nam cho thấy điều đó khá rõ. Trên đê và bờ kênh mương đất chua phèn nặng ở Tiền Giang, Long An, bốn tháng sau khi trồng, lượng đất xói trên bờ có cỏ chỉ còn khoảng 50 đến 100 tấn mỗi ha, so với 400 đến 750 tấn mỗi ha trên bờ đối chứng; sau 12 tháng, xói mòn hầu như chấm dứt (Truong và cộng sự, 2008a, tr. 126). Ở ven biển Phúc Kiến, Trung Quốc, sau một trận bão, những đoạn bờ ao cá không trồng cỏ bị sóng phá và phải đắp lại (TVNI, 2002, tr. 468).

Vậy cỏ có thay được kè không? Không, ở chỗ nước chảy mạnh. Chân bờ cần lót đá hộc, rọ đá hoặc bó cành khi lưu tốc ở chân bờ vượt 1,5 m/s lúc cỏ đang bén rễ, hoặc vượt 3,0 m/s sau khi cỏ đã ổn định (TVNI, DS-WATER-MARGINS v2, 2026, tr. 21). Cách phối hợp quen thuộc ở nước ta là lát đá, bê tông hoặc vải địa kỹ thuật ở chân bờ, nửa trên trồng cỏ (Truong và cộng sự, 2008a, tr. 65).

Phần lớn bờ ao và mương nội đồng có dòng chảy chậm. Cửa cống, khúc cong và miệng xả là những chỗ cần ước lượng lưu tốc trước khi giao hết cho cỏ.

Gia cố bờ ao nuôi bằng cỏ Vetiver: trồng hàng cỏ ở đâu?

Khi gia cố bờ ao nuôi, việc cần quyết trước tiên là hàng cỏ thấp nhất đứng cao hơn mặt nước bao nhiêu.

Hai tài liệu đưa hai mốc khác nhau. Cẩm nang kỹ thuật bản Việt năm 2008 hướng dẫn trồng hàng dưới cùng của bờ sông ngang mực nước thấp nhất, chọn lúc nước kiệt để trồng, và chấp nhận vài hàng dưới cùng mọc chậm hơn khi nước lên (Truong và cộng sự, 2008a, tr. 65). Tiêu chuẩn thiết kế năm 2026 đặt hàng giữ bờ lâu dài cao hơn mực nước đầy 0,3 đến 0,5 m để gốc luôn thoáng khí; các hàng thấp hơn, trong dải nước lên xuống, chỉ trồng bằng cây bầu và chỉ khi điều kiện nước cho phép (TVNI, DS-WATER-MARGINS v2, 2026, tr. 27).

Hai mốc không mâu thuẫn. Bờ sông cạn lâu trong mùa khô nên hàng thấp có thời gian sống; ao nuôi thì giữ nước đầy suốt vụ, hàng tháng liền. Với bờ ao, OlaFarm khuyến nghị theo mốc thứ hai.

Trên mái bờ, khoảng cách giữa hai hàng tính theo chênh cao từ hàng dưới lên hàng trên, và tuỳ độ dốc của mái (TVNI, DS-WATER-MARGINS v2, 2026, tr. 11):

Độ dốc mái bờ (cao : ngang)Chênh cao giữa hai hàngGhi chú
Dốc hơn 1 : 20,5–1,0 mmái càng dốc càng lấy khoảng dày
1 : 2 đến 1 : 31,0–1,5 m
Thoải hơn 1 : 31,5–2,0 mdưới 1 : 4 thì khoảng hàng tính theo việc chặn bùn

Trong mỗi hàng, cây cách cây khoảng 10 đến 15 cm, hàng chạy dọc theo đường đồng mức (Truong và cộng sự, 2008a, tr. 2), tức 7 đến 10 hốc mỗi mét dài. Rãnh trồng sâu và rộng khoảng 15 cm (Truong và cộng sự, 2008a, tr. 65), gốc cỏ nằm dưới mặt đất 3 đến 5 cm sau khi lấp (TVNI, VGT-PLANTING v2.1, 2026, tr. 3). Hàng lệch cao thấp sẽ dồn nước về điểm thấp nhất và hỏng ở đó trước.

Ngoài các hàng trên mái, nên có một hàng chạy dọc mặt bờ để giữ mép trên, và trồng dày hơn quanh cửa xả, nơi bờ chịu nước chảy mạnh nhất.

Mặt cắt ngang bờ ao nuôi đắp bằng đất, mực nước đầy và dải nước lên xuống ở mép bờ, hàng cỏ Vetiver thấp nhất đặt cao hơn mực nước đầy 0,3 đến 0,5 m, hai hàng trên mái bờ và một hàng trên mặt bờ, minh hoạ cách gia cố bờ ao nuôi bằng cỏ Vetiver
Mặt cắt bờ ao nuôi với vị trí các hàng cỏ Vetiver: hàng thấp nhất đứng trên mực nước đầy.

Lấy một ví dụ giả định, con số đặt ra cho tròn. Một ao 50 × 40 m có chu vi 180 m. Bờ cao 1,5 m, mái 1 : 1,5, tức dốc hơn 1 : 2, nên hai hàng trên mái cách nhau khoảng 0,7 m theo chiều cao, cộng một hàng trên mặt bờ là ba hàng. Tổng chiều dài hàng là 3 × 180 = 540 m, với 7 đến 10 hốc mỗi mét thì cần khoảng 3.800 đến 5.400 hốc.

Theo kinh nghiệm cung cấp giống của OlaFarm, nơi thuận lợi và tưới được thì mỗi hốc 1 đến 2 tép, nơi đất cằn, khó tưới thì 3 đến 5 tép. Ao ở ví dụ trên vì thế cần khoảng 3.800 tép nếu trồng một tép mỗi hốc, và nhiều gấp mấy lần nếu bờ là đất cát nghèo hay đất phèn mới đắp. Với đất phèn mới, trồng bằng bầu cho tỷ lệ sống tốt hơn rễ trần; nếu trồng rễ trần thì trộn thêm ít vôi bột, đất tốt hoặc phân chuồng vào rãnh trước khi đặt cây, tỷ lệ sống có thể đạt hơn 80% (Truong và cộng sự, 2008a, tr. 126).

Bờ ao tôm nước lợ có thêm giới hạn về mặn: chân bờ ngập nước lợ trên nền cát nên dành cho cây chịu mặn địa phương, cỏ Vetiver trồng từ phần mái cao hơn (TVNI, DS-WATER-MARGINS v2, 2026, tr. 10). Phần này đã viết kỹ ở bài xử lý nước thải thủy sản.

Bờ kênh nội đồng, bờ ruộng và ruộng bậc thang trồng khác gì?

Bờ kênh phải giữ được dòng chảy, còn bờ ruộng và bậc thang phải giữ đất trên dốc, nên cách trồng khác bờ ao ở mấy chỗ.

Bờ kênh nội đồng có cần trồng nhiều hàng không?

Kênh tưới tiêu, mương thoát nước là công trình đắp theo thiết kế, mái thường dốc từ 1 : 1,5 đến 1 : 2,5. Hàng thấp nhất cũng đặt cao hơn mực nước vận hành 0,3 đến 0,5 m, không trồng trong lòng nước chảy. Số hàng theo chiều cao bờ: bờ dưới 2 m trồng 1 đến 2 hàng, 2 đến 4 m trồng 2 đến 3 hàng, trên 4 m trồng 3 đến 5 hàng (TVNI, DS-WATER-MARGINS v2, 2026, tr. 20).

Kênh còn một yêu cầu mà bờ ao không có, là phải giữ sức dẫn nước. Hàng cỏ để mọc tự do trên kênh nhỏ sẽ làm dâng mực nước, nên năm đầu cắt 2 đến 3 tháng một lần, về sau thưa dần tới 12 tháng một lần; luôn chừa ít nhất một bờ làm lối cho máy nạo vét.

Hàng cỏ có làm hẹp kênh không? Có thể, vì bùn lắng giữa các hàng. Ở một kênh tại Malaysia, lớp bùn bồi giữa hai hàng cỏ dày 55 cm sau 30 tháng, khoảng 22 cm mỗi năm (TVNI, DS-WATER-MARGINS v2, 2026, tr. 22). Kênh cần dẫn đủ lưu lượng thì phải có lịch nạo vét đi kèm, hoặc trồng thưa hơn.

Bờ ruộng và ruộng bậc thang thì trồng thế nào?

Giữ bờ ruộng bằng hàng cỏ là cách làm có từ lâu ở nước ta. Người dân một số tỉnh ven biển miền Trung và Tây Nguyên trồng cỏ Đế, một loài họ hàng của cỏ Vetiver có ra hoa kết hạt, để giữ bờ ruộng lúa vững chắc (Truong và cộng sự, 2008a, tr. 24).

Ở Philippines và Ấn Độ, cỏ Vetiver được trồng rộng rãi để giữ những bờ hẹp ngăn các thửa ruộng lúa trên đất dốc. Hai bên thân bờ được rễ cỏ giữ chắc nên bờ có thể đắp hẹp lại, trả thêm đất cho cây trồng, và hàng cỏ còn cho thức ăn cho trâu bò trong mùa khô (Truong và cộng sự, 2008c, tr. 73–74).

Với ruộng bậc thang, hàng cỏ đặt ở mép ngoài và trên mái của mỗi bậc; bậc càng cao và càng dốc thì áp bảng khoảng cách hàng ở mục trên. Trên sườn chưa làm bậc, hàng cỏ trồng theo đường đồng mức còn tự tạo bậc: một hàng cỏ trưởng thành có thể giảm tới 70% nước chảy bề mặt và tới 90% bùn đất trôi, bùn dồn lại sau hàng và lâu dần làm sườn thoải thành bậc (Lê Việt Dũng và Trương Thị Bích Vân, 2016, tr. 8). Cách làm này có ở bài canh tác trên đất dốc.

Hai mặt cắt đặt cạnh nhau, bên trái bờ kênh nội đồng có hàng cỏ Vetiver trên mái cao hơn mực nước vận hành và lối nạo vét trên đỉnh bờ, bên phải ruộng bậc thang có hàng cỏ Vetiver ở mép ngoài mỗi bậc giữ bờ ruộng
Bờ kênh nội đồng và ruộng bậc thang trồng cỏ Vetiver: kênh chừa lối nạo vét, bậc thang giữ mép ngoài mỗi bậc.

Trồng cỏ gia cố bờ lúc nào và chăm sóc ra sao?

Cỏ mới trồng chưa chịu được ngập, nên lịch trồng phải bám theo mực nước của ao, của kênh.

Không nên trồng khi nước đang lên, hoặc khi nước được dự báo sẽ lên tới cách gốc hàng thấp nhất 200 mm trong 30 ngày sau trồng. Thời điểm tốt nhất là lúc nước đang rút hoặc đầu mùa mưa, để cỏ được 90 ngày tuổi trước lần ngập đầu tiên (TVNI, DS-WATER-MARGINS v2, 2026, tr. 12). Với ao nuôi, khoảng tháo cạn và phơi ao giữa hai vụ thường là lúc mực nước thấp nhất, nên đáng tính tới nếu khoảng ấy đủ dài.

Ba việc chăm sóc cần làm đúng ngay từ đầu:

(a) Phân bón. Không bón phân trong và dưới dải nước lên xuống, vì phân trôi thẳng xuống ao (TVNI, DS-WATER-MARGINS v2, 2026, tr. 27). Trên mặt bờ có thể bón lót bình thường khi trồng.

(b) Cỏ dại. Làm cỏ hằng tuần quanh mỗi khóm trong tám tuần đầu, vì cỏ dại ở giai đoạn này làm chết cây giống nhiều hơn cả hạn, sâu bệnh cộng lại; làm bằng tay, không dùng thuốc diệt cỏ gần hàng (TVNI, VGT-PLANTING v2.1, 2026, tr. 4). Thuốc gốc glyphosate giết cỏ Vetiver, nên khi phun cho phần còn lại của bờ thì giữ cách hàng cỏ ít nhất 2 m (TVNI, Forage Management v2.5, 2026, tr. 4).

(c) Cắt tỉa. Cắt nhẹ lần đầu sau 6 đến 8 tuần để cỏ đẻ nhánh, về sau cắt duy trì ở độ cao 20 đến 30 cm (TVNI, DS-WATER-MARGINS v2, 2026, tr. 13). Lá cắt rải phía trên hàng, đừng để chỗ nước lên có thể cuốn xuống ao.

Theo kinh nghiệm của OlaFarm, nên giữ trâu bò không vào hàng cỏ mới trồng trong sáu tháng đầu, tới khi lá đã già và cứng. Ở vườn giống của OlaFarm tại Bắc Ninh, một hàng tép rễ trần trồng đầu mùa mưa, cây cách cây 10 đến 20 cm, thường khép kín sau khoảng 4 đến 6 tháng.

OlaFarm đã cung cấp giống cỏ Vetiver cho các công trình giữ bờ ao tôm, ao cá và cho ruộng, mương nông nghiệp. Khách nuôi tôm cá thường hỏi chúng tôi hai điều: cỏ có chịu mặn không, và có giữ được bờ ao khỏi sạt không. Câu thứ hai có lời đáp dễ hơn, với điều kiện hàng cỏ đứng đúng chỗ so với mặt nước.

Nếu bạn đang có bờ ao, bờ kênh hoặc bờ ruộng cần gia cố, OlaFarm sẵn lòng cùng bạn xem xét chiều cao bờ, mực nước và thời điểm trồng, từ đó đề xuất số hàng, dạng giống và số lượng phù hợp. Bạn có thể xem trước các dòng giống cùng quy cách tại trang giống cỏ Vetiver chống sạt lở, rồi gửi ảnh bờ và kích thước ao, kênh cho chúng tôi qua trang liên hệ hoặc yêu cầu báo giá.

Tóm lại, gia cố bờ ao nuôi, bờ kênh hay bờ ruộng bằng cỏ Vetiver đều xoay quanh một điểm: hàng cỏ phải đứng đúng chỗ so với mặt nước. Với bờ ao, hàng giữ bờ đặt trên mực nước đầy, các hàng trên mái cách nhau theo độ dốc, và cỏ trồng lúc nước rút để kịp 90 ngày tuổi trước lần ngập đầu. Kênh thì thêm lịch cắt và nạo vét, ao nước lợ thì nhường chân bờ cho cây chịu mặn, còn chỗ nước chảy xiết vẫn cần kè cứng ở chân bờ.

Câu hỏi thường gặp

Bờ ao của tôi cao khoảng 1,5 m, gia cố bờ ao nuôi bằng cỏ Vetiver thì trồng mấy hàng?

Thường là hai hàng trên mái và một hàng trên mặt bờ. Nếu mái dốc hơn 1 : 2, hai hàng trên mái cách nhau 0,5 đến 1,0 m theo chiều cao (TVNI, DS-WATER-MARGINS v2, 2026, tr. 11). Vì hàng thấp nhất phải đứng trên mực nước đầy, bờ 1,5 m thường chỉ còn chỗ cho hai hàng trên mái.

Ao tôm nước lợ của tôi trồng cỏ Vetiver ở sát chân bờ có sống được không?

Nếu chân bờ ngập nước lợ trên nền đất cát thì không nên. Ở các chương trình tại miền Trung, rễ cỏ Vetiver không đâm được vào đất cát có nước ngầm mặn (TVNI, DS-WATER-MARGINS v2, 2026, tr. 10). Một dự án giảm nhẹ thiên tai ở Quảng Ngãi cũng khuyên thay cỏ bằng cây chịu mặn trên đê ngăn mặn (Truong và cộng sự, 2008a, tr. 65).

Trồng cỏ trên bờ kênh nội đồng có làm kênh bị lấp không?

Có thể, nếu trồng dày mà không nạo vét. Bùn lắng giữa các hàng, có kênh bồi thêm khoảng 22 cm mỗi năm. Kênh cần dẫn đủ lưu lượng thì nên chừa lối nạo vét trên một bờ, cắt cỏ định kỳ, hoặc trồng thưa hơn.

Tôi phun thuốc diệt cỏ dọc bờ kênh có ảnh hưởng tới hàng cỏ Vetiver không?

Có, và thường là mất cả hàng. Cỏ Vetiver là một loài cỏ nên chết vì glyphosate như các loài cỏ khác (TVNI, Forage Management v2.5, 2026, tr. 4). Quanh hàng cỏ nên làm cỏ bằng tay hoặc bằng cuốc, phun cho phần còn lại thì giữ cách hàng ít nhất 2 m.

Trồng cỏ xong bao lâu thì hàng cỏ bắt đầu giữ được bờ ao?

Cỏ cần khoảng 90 ngày trước khi chịu được lần ngập đầu. Ở bờ kênh đất phèn tại Tiền Giang, Long An, xói mòn đã giảm rõ sau bốn tháng (Truong và cộng sự, 2008a, tr. 126). Ở vườn giống của OlaFarm tại Bắc Ninh, hàng tép trồng đầu mùa mưa thường khép kín sau khoảng 4 đến 6 tháng.

Tài liệu tham khảo

  • Lê Việt Dũng và Trương Thị Bích Vân (2016). Cỏ Vetiver (Chrysopogon zizanioides) và các ứng dụng ở Việt Nam. Nhà xuất bản Đại học Cần Thơ.
  • OlaFarm (2026). TCCS 76:2026/HBVN Giống cỏ Vetiver HB06 — Tiêu chuẩn cơ sở. Tiêu chuẩn cơ sở tự công bố.
  • The Vetiver Network International (2002). TVNI Newsletters 1990–2002. The Vetiver Network International.
  • The Vetiver Network International (TVNI). (2026). Vetiver as forage and its management (Forage Management of Vetiver Grass), v2.5, tháng 7/2026. Trong: VGT Global Design Standards and Guides. https://vetiver.org/vetiver-grass-technology/design-standards/
  • The Vetiver Network International (TVNI). (2026). Vetiver Grass Planting Instructions (VGT-PLANTING), v2.1, ngày 02/08/2026. Trong: VGT Global Design Standards and Guides. https://vetiver.org/vetiver-grass-technology/design-standards/
  • The Vetiver Network International (TVNI). (2026). Water margins and watercourse banks (DS-WATER-MARGINS), v2, ngày 30/08/2026. Trong: VGT Global Design Standards and Guides. https://vetiver.org/vetiver-grass-technology/design-standards/
  • Truong, P., Trần Tân Văn và Pinners, E. (2008a). Hướng dẫn kỹ thuật ứng dụng công nghệ cỏ Vetiver giảm nhẹ thiên tai, bảo vệ môi trường. Mạng lưới Vetiver Quốc tế (TVNI), bản tiếng Việt. https://www.vetiver.org/VNN-VSmanual.pdf
  • Truong, P., Van, T. T. và Pinners, E. (2008c). Vetiver System for Agriculture. The Vetiver Network International.

OlaFarm là đơn vị cung cấp giống cỏ Vetiver được liệt kê trên danh bạ chính thức các nhà cung cấp giống cỏ Vetiver của Mạng lưới Vetiver Quốc tế (TVNI), mục Việt Nam (nguồn: Global Vetiver Grass Plant Suppliers). Nếu bạn cần mua giống cỏ Vetiver hoặc tư vấn thêm về giống cỏ này, hãy liên hệ OlaFarm để được trợ giúp.

ThS. Phạm Thị Nhàn — Quản lý OlaFarm

ThS. Phạm Thị Nhàn

Quản lý OlaFarm — Thạc sĩ Công nghệ sinh học

Trực tiếp phụ trách chọn lọc và khảo nghiệm dòng giống HB06 từ năm 2016; đồng hành cùng ~600 dự án trồng Vetiver chống sạt lở, xử lý môi trường và nông nghiệp bền vững trên ~30 tỉnh/thành. Xem hồ sơ chuyên môn →

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *