Trang chủ › Giống & kỹ thuật trồng › Cỏ Vetiver Songkhla 3: dòng lá mềm cho đan dệt và các ứng dụng khác
Cỏ Vetiver Songkhla 3: dòng lá mềm cho đan dệt và các ứng dụng khác
Tóm tắt
Cỏ Vetiver Songkhla 3 là dòng giống Chrysopogon zizanioides do Cục Phát triển Đất đai Thái Lan tuyển chọn, lá rộng khoảng 1,4 cm, mềm và dẻo khi ướt. Dòng này được khuyến nghị trồng ở vùng Đông Bắc và miền Nam Thái Lan, vừa giữ đất vừa cho lá làm hàng thủ công. Bài viết này trình bày nguồn gốc, đặc điểm lá và bộ rễ của cỏ Vetiver Songkhla 3, và giải thích lý do vì sao OlaFarm khuyên dòng này cho người trồng lấy lá đan dệt.
Cỏ Vetiver Songkhla 3 có gì khác hai dòng còn lại mà OlaFarm cung cấp, và số “3” ở cuối tên nghĩa là gì? Lá mềm thì đan được, nhưng dòng này có còn giữ đất tốt như cỏ Vetiver thường không? Trong bài viết này, OlaFarm sẽ giúp bạn hiểu dòng Songkhla 3 từ nơi nó được tuyển chọn tới những phép thử đã làm trên nó ở Thái Lan.
Bài viết cũng hướng đến việc giúp bạn quyết định có nên chọn Songkhla 3 khi mục đích chính của bạn là thu lá, hay khi bạn muốn một hàng cỏ vừa giữ đất vừa có lá để dùng.
Nội dung bài
Cỏ Vetiver Songkhla 3 là gì và được tuyển chọn ở đâu?
Songkhla 3 là một dòng sinh thái (ecotype) của loài Chrysopogon zizanioides, được Cục Phát triển Đất đai Thái Lan (DLD) tuyển chọn và đặt tên theo tỉnh Songkhla ở miền Nam nước này. Trong chương trình phát triển cỏ Vetiver của Thái Lan, mỗi vùng được khuyến nghị một nhóm dòng riêng, và Songkhla 3 nằm trong danh sách khuyến nghị cho cả vùng Đông Bắc lẫn miền Nam, bên cạnh Surat Thani và Monto (ORDPB, n.d., tr. 98).
Vì sao Thái Lan có nhiều dòng như vậy? Hai loài cỏ Vetiver cùng mọc tự nhiên ở nước này: C. zizanioides ở nơi ẩm và C. nemoralis ở nơi khô hơn, cả hai từ vùng ven biển lên tới độ cao 800 m (ORDPB, n.d., tr. 16). Các dòng nhập và dòng chọn lọc của loài C. zizanioides được trồng trong điều kiện có kiểm soát, trong đó lá được cắt đều đặn để thúc rễ, thúc đẻ nhánh và hạn chế ra hoa, nhờ đó giữ nguyên đặc tính gốc (ORDPB, n.d., tr. 17). Songkhla 3 là một trong những dòng được giữ theo cách đó.
Số “3” là số thứ tự trong bộ sưu tập dòng của Thái Lan, không phải một cấp chất lượng. Cũng như Monto không phải “loại tốt hơn” HB06, Songkhla 3 là một dòng có đặc tính riêng.
Đặc tính riêng ấy nằm ở lá.
Lá cỏ Vetiver Songkhla 3 khác lá dòng khác ở chỗ nào?
Lá là lý do OlaFarm đưa Songkhla 3 vào bộ ba dòng giống. Theo quan sát của OlaFarm tại vườn, lá Songkhla 3 rộng khoảng 1,4 cm, mềm và dẻo khi ướt, trong khi lá HB06 cứng hơn với phiến rộng 1 đến 1,5 cm. Lá mềm dẻo là thứ người đan cần: sợi lá uốn được qua nan mà không gãy, sản phẩm đan xong mặt phẳng và đều.
Để so sánh, lá C. zizanioides nói chung dài 45 đến 90 cm, có khi tới 100 cm, rộng 0,6 đến 0,9 cm, mặt trên cong và sẫm màu, mặt dưới nhạt gần trắng, soi lên nắng thấy các vách ngăn ở gốc và giữa phiến (ORDPB, n.d., tr. 17). Sổ tay Thái Lan còn ghi lá cây mọc phổ biến ở nước này “hẹp, đứng và khá cứng”, dài khoảng 75 cm và rộng 8 mm (ORDPB, n.d., tr. 16). Bề rộng gần 1,4 cm và độ mềm của Songkhla 3 vì thế là điểm tách nó khỏi mô tả chung.
Lá cỏ Vetiver dùng làm gì được? Sổ tay kỹ thuật bản tiếng Việt ghi phần lá cắt tỉa dùng làm thức ăn cho trâu bò, nguyên liệu thủ công và lợp nhà (Truong và cộng sự, 2008a, tr. 67). Ở Chiang Mai, một chương trình dạy đan lá cỏ Vetiver cho một cộng đồng vốn chỉ quen đan tre đã cho ra những sản phẩm đơn giản, ví dụ móc khoá, giỏ, thảm chùi chân và hộp khăn giấy, được người tham gia chấm mức hài lòng cao về thiết kế và về việc dùng vật liệu tại chỗ (Kitipattanawit, 2024).
Lá cắt xong chưa đan ngay được. Theo quy trình sơ chế mà OlaFarm nhận làm theo đơn, lá sau khi cắt được luộc, phơi, xông chống mốc và tuốt gai mép rồi mới giao cho người đan; chi tiết và cách đặt hàng ở trang lá cỏ Vetiver làm nguyên liệu.
Cỏ Vetiver Songkhla 3 có giữ đất, xử lý nước như dòng khác không?
Có, vì lá mềm không làm rễ yếu đi. Songkhla 3 vẫn là C. zizanioides với rễ chùm ăn sâu, và trong các thử nghiệm ở Thái Lan nó nằm trong nhóm dòng thích hợp trồng hàng rào trên đất thịt pha sét, đất sét pha và đất laterit (TVNI, 2002, tr. 451).
Với nước thải, Songkhla 3 đã được so trực tiếp với Monto và Surat Thani trên nước thải nhà máy tinh bột sắn: Monto cho sinh khối lớn nhất, còn Songkhla hấp thụ cao nhất canxi và sắt trong lá cùng đạm trong rễ (Truong và cộng sự, 2008a, tr. 94). Với đất nhiễm kim loại nặng, một thử nghiệm trong phòng thí nghiệm kéo dài bốn tháng cho thấy Songkhla 3 và dòng C. nemoralis Prachuap Khiri Khan hút chì, kẽm và cadimi với xu hướng tương tự nhau, và nồng độ trong thân lá lẫn rễ đều tăng theo thời gian (Wasino và cộng sự, 2019).
Điều bạn nên đọc từ hai kết quả đó là gì? Songkhla 3 làm được việc giữ đất và xử lý nước như các dòng khác, nhưng nếu mục tiêu là sinh khối lớn để hút chất ô nhiễm càng nhanh càng tốt thì Monto tăng trưởng mạnh hơn trong thử nghiệm đã dẫn. Còn với đất phèn, đất mặn hay đất ngập lâu, OlaFarm khuyên HB06, vì dải chống chịu của dòng đó đã ghi trong tiêu chuẩn cơ sở (TCCS 76:2026/HBVN).
Nên chọn cỏ Vetiver Songkhla 3 khi nào?
Chọn Songkhla 3 khi lá là sản phẩm bạn muốn thu, hoặc khi bạn muốn một hàng cỏ giữ đất mà mỗi lứa cắt còn cho thêm nguyên liệu đan. Ba dòng OlaFarm cung cấp cùng một mức giá, nên quyết định chỉ còn là chuyện mục đích:
| Mục đích chính | Dòng khuyên dùng |
|---|---|
| Lấy lá cho đan dệt hoặc lợp mái | Songkhla 3 lá mềm, HB06 lá cứng; OlaFarm gửi mẫu lá hai dòng để bạn chọn theo sản phẩm |
| Giữ đất kết hợp thu lá | Songkhla 3 hoặc HB06 |
| Đất phèn, mặn, ngập lâu; xử lý ô nhiễm | HB06 |
| Công trình thiết kế theo tài liệu quốc tế | Monto |
Lứa cắt đầu tiên thường đến sau 4 đến 5 tháng, rồi mỗi năm cắt được 2 đến 3 lần, chừa lại 15 đến 20 cm phần thân trên mặt đất (Truong và cộng sự, 2008a, tr. 66). Với ruộng trồng chuyên để lấy lá, cách cắt cao hơn để bụi giữ sức được trình bày trong bài cách chăm sóc cỏ Vetiver.
Nếu bạn đang định trồng cỏ Vetiver Songkhla 3 để lấy lá, hoặc muốn xem lá của dòng này có hợp với sản phẩm mình đang đan không, OlaFarm rất sẵn lòng gửi mẫu lá đã sơ chế và tư vấn diện tích trồng theo sản lượng bạn cần. Bạn có thể gửi yêu cầu qua trang liên hệ.
Tóm lại, cỏ Vetiver Songkhla 3 là dòng lá mềm được Thái Lan tuyển chọn, vẫn giữ nguyên bộ rễ chùm và khả năng xử lý nước của loài, và giá trị riêng của nó nằm ở lá. Nếu bạn trồng để đan dệt, đây là dòng nên hỏi trước; nếu bạn trồng cho đất phèn, mặn hay ngập, hãy nhìn sang HB06; và nếu bạn chưa chắc, một mẫu lá trên tay sẽ trả lời nhanh hơn mọi mô tả.
Câu hỏi thường gặp
Cỏ Vetiver Songkhla có phải giống của Thái Lan không?
Đúng. Songkhla 3 là dòng sinh thái do Cục Phát triển Đất đai Thái Lan tuyển chọn, đặt tên theo tỉnh Songkhla, và nằm trong danh sách dòng được khuyến nghị cho vùng Đông Bắc và miền Nam Thái Lan (ORDPB, n.d., tr. 98). Cây OlaFarm cung cấp được nhân vô tính bằng tách bụi tại vườn giống ở Bắc Ninh.
Cỏ Vetiver Songkhla 3 có kết hạt không?
Không. Theo ghi nhận của OlaFarm tại vườn, cả ba dòng Monto, Songkhla 3 và HB06 đều ra hoa nhưng không kết hạt. Ở Thái Lan, các dòng chọn lọc còn được cắt lá đều đặn để hạn chế ra hoa và giữ nguyên đặc tính gốc (ORDPB, n.d., tr. 17).
Trồng Songkhla 3 để lấy lá thì bao lâu được cắt lứa đầu?
Khoảng 4 đến 5 tháng sau khi trồng, khi bụi đã đẻ nhánh mạnh; sau đó mỗi năm cắt 2 đến 3 lần (Truong và cộng sự, 2008a, tr. 66). Nếu trồng chuyên lấy lá, nên cắt cao để bụi tái sinh nhanh, và tránh cắt ngay trước mùa mưa bão nếu hàng cỏ còn nhiệm vụ giữ đất.
Tôi muốn mua lá sẵn, không muốn tự trồng, có được không?
Được. OlaFarm bán lá cỏ Vetiver và nhận sơ chế theo đơn, gồm luộc, phơi, xông chống mốc và tuốt gai mép; bạn có thể xin mẫu thử trước khi đặt. Thông tin ở trang lá cỏ Vetiver làm nguyên liệu.
Rễ Songkhla 3 có dùng để chưng cất tinh dầu được không?
Rễ dòng này có hương và chưng cất được, như rễ các dòng C. zizanioides khác. Tuy nhiên rễ OlaFarm bán ra lấy từ ruộng nguyên liệu trồng riêng để thu rễ, không đào từ vườn giống hay từ hàng cỏ đang giữ đất; xem thêm ở trang rễ cỏ Vetiver làm nguyên liệu chưng cất.
Tài liệu tham khảo
- Kitipattanawit, J. (2024). Design of vetiver handicraft products, according to the King’s philosophy, towards sustainable development, case study: vetiver handicraft products, Ban Pong Samit, Mae Wang District, Chiang Mai Province. Rajabhat Chiang Mai Research Journal, 25(1), 205–214. https://doi.org/10.57260/rcmrj.2024.260106
- Office of the Royal Development Projects Board (n.d.). Vetiver Grass Training Manual. ORDPB, Bangkok.
- OlaFarm (2026). TCCS 76:2026/HBVN Giống cỏ Vetiver HB06 — Tiêu chuẩn cơ sở. Tiêu chuẩn cơ sở tự công bố.
- The Vetiver Network International (2002). TVNI Newsletters 1990–2002. The Vetiver Network International.
- Truong, P., Trần Tân Văn và Pinners, E. (2008a). Hướng dẫn kỹ thuật ứng dụng công nghệ cỏ Vetiver giảm nhẹ thiên tai, bảo vệ môi trường. Mạng lưới Vetiver Quốc tế (TVNI), bản tiếng Việt. https://www.vetiver.org/VNN-VSmanual.pdf
- Wasino, R., Likitlersuang, S. và Janjaroen, D. (2019). The performance of vetivers (Chrysopogon zizaniodes and Chrysopogon nemoralis) on heavy metals phytoremediation: laboratory investigation. International Journal of Phytoremediation, 21(7), 624–633. https://doi.org/10.1080/15226514.2018.1546275
OlaFarm là đơn vị cung cấp giống cỏ Vetiver được liệt kê trên danh bạ chính thức các nhà cung cấp giống cỏ Vetiver của Mạng lưới Vetiver Quốc tế (TVNI), mục Việt Nam (nguồn: Global Vetiver Grass Plant Suppliers). Nếu bạn cần mua giống cỏ Vetiver hoặc tư vấn thêm về giống cỏ này, hãy liên hệ OlaFarm để được trợ giúp.
Đọc tiếp
- → Giống cỏ Vetiver: ba dòng giống và quy cách cung cấp
- → Lá cỏ Vetiver: nguyên liệu đan dệt và lợp mái
- → Sản phẩm từ cỏ Vetiver: lá, rễ, tinh dầu, nước cất và hương nhang
ThS. Phạm Thị Nhàn
Quản lý OlaFarm — Thạc sĩ Công nghệ sinh học
Trực tiếp phụ trách chọn lọc và khảo nghiệm dòng giống HB06 từ năm 2016; đồng hành cùng ~600 dự án trồng Vetiver chống sạt lở, xử lý môi trường và nông nghiệp bền vững trên ~30 tỉnh/thành. Xem hồ sơ chuyên môn →
