Trang chủ › Đặc tính & nhận diện › Sinh khối cỏ Vetiver: sản lượng, cách dùng và tiềm năng làm chất đốt

Sinh khối cỏ Vetiver: sản lượng, cách dùng và tiềm năng làm chất đốt

Tác giả ThS. Phạm Thị NhànCập nhật 30/10/2026Đọc 12 phútChuyên mục Đặc tính & nhận diện

Tóm tắt

Sinh khối cỏ Vetiver là khối thân lá và rễ mà cây tạo ra; phần thường được thu là lá, cắt định kỳ mà khóm vẫn sống và rễ vẫn giữ đất. Một ruộng thí nghiệm ở Texas cho trung bình 18,4 tấn sinh khối mỗi ha, còn lá khô có nhiệt trị khoảng 15,7 đến 16,6 MJ mỗi kg. Bài viết này trình bày sản lượng sinh khối cỏ Vetiver, các cách dùng lá sau mỗi lứa cắt, và giải thích lý do vì sao sinh khối này có thể làm chất đốt, khí sinh học hay than sinh học.

Ruộng cỏ Vetiver trưởng thành rậm rạp, thân lá xanh xen bông tím hồng phủ kín mặt ruộng, hàng bạch đàn phía sau
Ruộng cỏ Vetiver trưởng thành, thân lá mọc dày kín cả mặt ruộng.

Một ruộng cỏ Vetiver cho được bao nhiêu tấn thân lá mỗi năm? Phần lá cắt ra nên dùng vào việc gì, và đem đốt thay củi có được không?

Trong bài viết này, OlaFarm sẽ giúp bạn hiểu sinh khối của cỏ Vetiver nằm ở đâu, một ha cỏ cho được bao nhiêu và vì sao các con số công bố chênh nhau rất xa.

Bài viết cũng hướng đến việc giúp bạn chọn cách dùng lá cỏ hợp với mục đích trồng, từ phủ luống, ủ phân, cho gia súc tới làm chất đốt, và biết cái giá phải trả của mỗi cách.

Nội dung bài

Sinh khối cỏ Vetiver là gì và một ha cho được bao nhiêu?

Sinh khối cỏ Vetiver là toàn bộ khối thân lá và rễ cây tạo ra, và sản lượng của nó dao động rất rộng theo nước, dinh dưỡng và nhịp cắt.

Sinh khối (biomass) là khối lượng chất hữu cơ mà cây tích luỹ được. Người ta thường cân theo hai cách: sinh khối tươi, cân ngay khi cắt, và chất khô (dry matter), cân sau khi đã sấy hết nước. Một con số không ghi rõ là tươi hay khô thì chưa so được với con số khác.

Ở ruộng thí nghiệm tại Temple, Texas, cỏ Vetiver cao trung bình 2,1 m và cho trung bình 18,4 tấn sinh khối mỗi ha; mô hình tính cho cả bang Texas ra mức trung bình 17,2 tấn mỗi ha nếu không tưới và 25,4 tấn nếu có tưới, với khoảng dao động từ dưới 1 tấn tới 47 tấn (Meki và cộng sự, 2020). Ở Tunisia, mức chất khô cao nhất là 11,2 tấn mỗi ha, đạt khi cắt lá chín tuần một lần (Kachout và cộng sự, 2026).

Ở nước ta, trên đất cát ven biển Ninh Thuận, cỏ cho 12 tấn sinh khối tươi mỗi ha ngay sau hai tháng đầu trên đất 96% cát, và 25 tấn trên đất cát nhiễm kiềm nặng (Truong và cộng sự, 2008a, tr. 125). Khi đất luôn được giữ đủ ẩm, cỏ 12 tuần tuổi được ước tính đạt 40,7 tấn chất khô mỗi ha ở đỉnh chu kỳ sinh trưởng (Truong và Lưu Thái Danh, 2015, tr. 30).

Vì sao các con số lệch nhau xa như vậy? Chúng đo những thứ khác nhau: số tươi và số khô, một ruộng thật và một mô hình, đất cát nghèo và đất luôn đủ ẩm. Điều chung của cả bốn nguồn là cỏ Vetiver tạo nhiều sinh khối khi có đủ nước và dinh dưỡng, và ít đi rõ rệt khi thiếu.

Một ví dụ giả định với số tròn để thấy con số ấy nghĩa là gì với một hàng cỏ giữ đất. Hàng cỏ dài 100 m, bề ngang khóm khoảng 0,5 m, chiếm 50 m², tức 0,005 ha. Nếu áp mức trung bình 18,4 tấn mỗi ha của ruộng ở Texas, hàng cỏ ấy cho chừng 90 kg sinh khối mỗi năm. Đó là một nguồn lá phủ đáng kể cho vài luống rau, nhưng chưa phải một nguồn chất đốt.

Cắt lá thu sinh khối cỏ Vetiver có làm hại cây không?

Cắt lá đúng nhịp không làm hại khóm cỏ, vì điểm sinh trưởng nằm dưới mặt đất; cắt quá dày thì rễ yếu đi.

Chồi non của cỏ Vetiver mọc ra từ cổ rễ nằm dưới mặt đất (TCCS 76:2026/HBVN), nên sau mỗi lứa cắt, khóm đâm lá mới từ chính phần gốc còn lại. Cắt lá định kỳ còn giúp cây đẻ thêm tép, ra thêm rễ và bớt nguy cơ cháy vào mùa khô (TVNI, 2020, tr. 96). Ở vườn giống OlaFarm, nhịp cắt lá thường là khoảng hai đến ba tháng một lứa.

Hình vẽ mặt cắt một khóm cỏ Vetiver cho thấy sinh khối cỏ Vetiver chia làm phần thân lá phía trên đường cắt được thu hoạch, phần gốc và chồi non giữ lại sát mặt đất, và màn rễ chùm dài ở lại trong đất
Cấu tạo sinh khối khóm cỏ Vetiver trên và dưới mặt đất: chỉ phần lá phía trên đường cắt được mang đi.

Cắt dày quá thì sao? Một thí nghiệm ở Tunisia so các nhịp cắt khác nhau: cắt ba tuần một lần cho lá giàu đạm hơn nhưng sinh khối thấp, rễ nông và ít hơn, còn nhịp chín tuần cho nhiều chất khô nhất (Kachout và cộng sự, 2026). Với một hàng cỏ mà việc chính là giữ đất, điều này đáng lưu ý: thu lá là việc phụ, không được làm yếu bộ rễ đang làm việc chính.

Lá cỏ Vetiver cắt ra dùng vào những việc gì?

Phần lớn giá trị của lá cỏ Vetiver nằm ngay tại ruộng, dưới dạng lớp phủ, phân ủ và thức ăn bổ sung cho gia súc.

Ở vườn giống OlaFarm, lá cắt ra được dùng đúng vào ba việc ấy: phủ luống, ủ phân ngay tại vườn và cho gia súc ăn.

Người đàn ông áo xanh đội mũ vải cúi gom bó cỏ Vetiver vừa cắt bên hàng rào dây thép, các bó lá xếp thành đống dưới đất
Gom những bó cỏ Vetiver vừa cắt, phần thân lá được mang ra khỏi ruộng.

Phủ luống. Thân lá cỏ Vetiver nhiều silic hơn các loại cỏ như cỏ tranh nên lâu mục, giữ được lớp phủ lâu hơn (Truong và cộng sự, 2008a, tr. 120). Trên dốc 30% dưới mưa nhân tạo 65 mm mỗi giờ ở Thái Lan, phủ 5 tấn lá Vetiver mỗi ha làm giảm 42,4% lượng nước chảy tràn và 53,7% lượng đất mất; các tác giả khuyến nghị phủ 7,5 tấn mỗi ha (Donjadee và Tingsanchali, 2016).

Ủ phân. Thân lá cỏ phân huỷ hoàn toàn sau 60 đến 120 ngày ủ, và phân ủ từ một tấn lá có lượng đạm tương đương khoảng 43 kg phân amoni sunphat (TVNI, 2020, tr. 96). Lá cỏ nhiều xơ nên cần băm nhỏ và trộn với phân chuồng để ủ nhanh hơn.

Thức ăn gia súc. Lá non dùng được, lá già thì không: protein thô giảm từ 13,1% ở lá non xuống 6,66% ở lá già (Truong và cộng sự, 2008a, tr. 119). Trong một nghiên cứu ở Thái Lan, cắt bốn tuần một lần cho sản lượng và giá trị dinh dưỡng tốt nhất, và lá cỏ không chứa lượng nitrat hay axit xyanhydric đáng kể (TVNI, 2020, tr. 97). Cỏ Vetiver vì thế là thức ăn bổ sung, nhất là vào năm hạn, chứ không thay được cỏ chăn nuôi chính.

Lợp mái, đan lát. Lá cỏ trên một năm tuổi, cắt lúc lá chuyển từ xanh sang vàng, được dùng lợp nhà ở nhiều vùng nông thôn châu Á (TVNI, 2020, tr. 98). Với lá làm nguyên liệu, mỗi dòng giống cho một loại lá khác nhau: Songkhla 3 lá mềm, HB06 lá cứng; OlaFarm gửi mẫu lá hai dòng để bạn chọn theo sản phẩm, xem trang lá cỏ Vetiver.

Hình vẽ một bó lá cỏ Vetiver vừa cắt ở giữa và bốn cách dùng quanh nó, lá rải phủ quanh gốc cây trồng trên luống, đống ủ phân, một con bò đang ăn lá non và mái nhà lợp bằng lá cỏ
Bốn cách dùng lá cỏ Vetiver tại ruộng và trang trại: ba cách đầu trả lá về chính khu đất trồng cỏ.

Sinh khối cỏ Vetiver làm chất đốt được không?

Lá cỏ Vetiver khô cháy tốt và có nhiệt trị khá, nhưng tro nhiều, nhẹ và cồng kềnh, nên đi đường làm chất đốt cần tính kỹ.

Sáu mẫu lá khô đo ở một phòng thí nghiệm nhiên liệu rắn tại Serbia cho nhiệt trị cao (higher heating value) từ 15.703 đến 16.619 kJ mỗi kg, tức khoảng 15,7 đến 16,6 MJ mỗi kg, với tro 5,0 đến 9,9% và lưu huỳnh thấp (Čanović và cộng sự, 2024, tr. 378). Các tác giả đặt cạnh than non Kolubara của nước họ, loại có nhiệt trị 19.296 kJ mỗi kg (Čanović và cộng sự, 2024, tr. 380).

Con số đó nghĩa là gì? Lấy một ví dụ giả định: một tấn lá khô ở mức 16 MJ mỗi kg toả ra khoảng 16.000 MJ, tương đương chừng 830 kg loại than non kia. Lá cỏ vì thế là một chất đốt dùng được, nhưng phải phơi thật khô, và cứ mỗi tấn lá lại để lại 50 tới 100 kg tro cần dọn.

Ngoài đốt trực tiếp, sinh khối cỏ Vetiver còn đi được ba đường khác. Lá và thân vụn trộn với lục bình theo tỉ lệ 3:2 rồi ép thành thanh nhỏ cháy dễ, ít khói, đun sôi một lít nước trong 5 phút và còn cháy tới 28 phút (TVNI, 2020, tr. 99).

Ủ yếm khí làm khí sinh học thì cỏ Vetiver ủ riêng cho rất ít khí mêtan, còn trộn 20% cỏ với 80% thức ăn thừa thì sản lượng khí tăng hẳn (Srikanlayanukul và Suksabye, 2020). Cỏ đã dùng để lọc nước mưa ô nhiễm cũng làm được than sinh học (biochar) và ethanol đạt chất lượng, với lượng kim loại rò rỉ ra rất thấp (Na Nagara và cộng sự, 2024).

Đường dùng sinh khốiSố đo đã công bốĐiều cần tính trước
Đốt trực tiếp lá khônhiệt trị 15,7–16,6 MJ/kg, tro 5,0–9,9%phơi thật khô; tro nhiều phải dọn; lá nhẹ nên tốn chỗ chứa và chở
Ép thanh với lục bình (3:2)đun sôi 1 lít nước trong 5 phút, cháy 28 phútquy mô hộ gia đình, cần máy ép đơn giản
Khí sinh họcủ riêng 0,11 L mêtan/g chất rắn bay hơi; trộn 20% với thức ăn thừa 0,30 Lnên làm chất phối trộn, không ủ riêng
Than sinh học, ethanollàm được từ cỏ sau xử lý nước mưa, rò rỉ kim loại rất thấpmới ở quy mô thí nghiệm

Căn cứ: (Čanović và cộng sự, 2024, tr. 378) · (TVNI, 2020, tr. 99) · (Srikanlayanukul và Suksabye, 2020) · (Na Nagara và cộng sự, 2024).

Có nên trồng cỏ Vetiver để lấy sinh khối làm chất đốt?

OlaFarm khuyến nghị coi sinh khối là phần đi kèm của một hàng cỏ đang làm việc khác, như giữ đất hay lọc nước, hơn là lý do chính để trồng.

Đống lá cỏ Vetiver vừa cắt xếp chồng chéo nhau, phiến lá xanh nhạt dài và hẹp
Lá cỏ Vetiver sau khi cắt.

Lý do thứ nhất là dinh dưỡng. Mỗi lần mang lá ra khỏi ruộng là mang theo đạm, lân, kali mà cỏ đã hút. Ở ruộng thí nghiệm Texas, đạm chiếm 0,59 đến 1,66% khối lượng mô cây (Meki và cộng sự, 2020). Làm phép tính ví dụ với 18 tấn sinh khối mỗi ha và khoảng 1% đạm, mỗi năm có chừng 180 kg đạm rời khỏi ruộng, một lượng phải bón bù nếu muốn đất không nghèo đi.

Lý do thứ hai là rễ. Muốn nhiều lá thì phải cắt dày, mà cắt dày làm rễ nông và ít đi (Kachout và cộng sự, 2026), tức là làm yếu đúng bộ phận giữ đất.

Lý do thứ ba là chi phí. Lá nhẹ, cồng kềnh, nhiều tro, nên thu gom, phơi và chở tốn công hơn nhiều so với củi hay trấu.

Ngược lại, có những nơi đã phải cắt cỏ định kỳ, và ở đó sinh khối là thứ có sẵn. Bãi lọc và bè nổi trồng cỏ Vetiver xử lý nước thải cần cắt lá để mang dinh dưỡng ra khỏi hệ, như bài bãi lọc trồng cây đã trình bày. Cỏ trồng trên đất nhiễm kim loại quanh một nhà máy luyện kim ở Bulgaria cho sinh khối trên mặt đất không thuộc loại chất thải nguy hại, dùng được cho năng lượng sinh học hoặc ủ phân (Angelova, 2025); dù vậy, với đất ô nhiễm nặng, nên phân tích hàm lượng kim loại trong lá trước khi đem dùng.

Nếu bạn đang có một hệ cỏ Vetiver phải cắt định kỳ, hoặc đang tính trồng một vạt cỏ vừa giữ đất vừa lấy lá, OlaFarm rất sẵn lòng cùng bạn chọn dòng giống và mật độ hợp với mục đích đó. Bạn có thể gửi thông tin về diện tích, mục đích trồng và điều kiện đất qua trang liên hệ.

Tóm lại, sinh khối cỏ Vetiver dồi dào nhưng dao động rộng, từ 11,2 tấn chất khô mỗi ha ở Tunisia tới 18,4 tấn ở một ruộng thí nghiệm Texas, tuỳ nước, dinh dưỡng và nhịp cắt, và phần thu được là lá, còn rễ ở lại giữ đất. Lá cắt ra có ích trước hết khi quay lại ruộng làm lớp phủ và phân ủ, hoặc làm thức ăn bổ sung lúc còn non. Làm chất đốt, khí sinh học hay than sinh học đều được, với điều kiện tính đủ phần tro, phần dinh dưỡng mang đi và nhịp cắt không làm yếu rễ.

Câu hỏi thường gặp

Tôi có một hàng cỏ Vetiver dài 100 m thì mỗi năm cắt được bao nhiêu lá?

Với số tròn, hàng cỏ 100 m rộng khoảng 0,5 m chiếm 0,005 ha; áp mức trung bình 18,4 tấn sinh khối mỗi ha của một ruộng thí nghiệm (Meki và cộng sự, 2020), hàng cỏ cho chừng 90 kg mỗi năm. Con số thật có thể thấp hơn nhiều nếu đất nghèo, thiếu nước hoặc hàng cỏ chưa khép kín. Đủ để phủ vài luống rau hay ủ một đống phân nhỏ, chưa đủ làm chất đốt thường xuyên.

Sinh khối cỏ Vetiver có dùng làm chất đốt thay củi được không?

Được, nếu lá đã phơi thật khô. Lá khô có nhiệt trị khoảng 15,7 đến 16,6 MJ mỗi kg và tro 5 đến 10% (Čanović và cộng sự, 2024, tr. 378), nên cháy được nhưng để lại nhiều tro. Ép lá với lục bình thành thanh nhỏ là cách đã được thử để đun nấu ở quy mô gia đình (TVNI, 2020, tr. 99).

Tôi nên cắt lá cỏ Vetiver bao lâu một lần để vừa có lá vừa không hại rễ?

Ở vườn giống OlaFarm, nhịp cắt thường là khoảng hai đến ba tháng một lứa. Một thí nghiệm ở Tunisia cho nhiều chất khô nhất khi cắt chín tuần một lần, còn cắt ba tuần một lần làm rễ nông và ít đi (Kachout và cộng sự, 2026). Nếu lấy lá non cho gia súc thì nhịp bốn tuần cho giá trị dinh dưỡng tốt (TVNI, 2020, tr. 97), nhưng chỉ nên áp cho vạt cỏ trồng riêng để lấy lá, không áp cho hàng cỏ giữ đất.

Rễ cỏ Vetiver có được tính vào phần sinh khối để thu hoạch không?

Với hàng cỏ giữ đất thì không, vì đào rễ là phá chính chức năng giữ đất của hàng cỏ (TVNI, 2020, tr. 96). Rễ làm nguyên liệu tinh dầu và hương chỉ nên lấy từ ruộng trồng riêng cho việc đó; OlaFarm lấy rễ từ ruộng nguyên liệu riêng, xem trang rễ cỏ Vetiver.

Tài liệu tham khảo

  • Angelova, V. (2025). Evaluation of phytoremediation potential of vetiver grass (Chrysopogon zizanioides L.) grown on contaminated soils in Bulgaria. Nature Environment and Pollution Technology, 24(3). https://doi.org/10.46488/nept.2025.v24i03.d1734
  • Čanović, V., Praštalo, Ž., Čolaković, V. và Belić, D. (2024). Vetiver grass as recultivation possibility and a new potential energy plant in Serbia. Trong Rudarstvo i geologija danas — zbornik radova (Mining and Geology Today 2024, III International Symposium), tr. 375–380. Rudarski institut d.o.o. Beograd. https://doi.org/10.5937/RGD240037C
  • Donjadee, S. và Tingsanchali, T. (2016). Soil and water conservation on steep slopes by mulching using rice straw and vetiver grass clippings. Agriculture and Natural Resources, 50(1), 75–79. https://doi.org/10.1016/j.anres.2015.03.001
  • Kachout, S. S., Ouchteti, C., Khnissi, S., Mechergui, R., Ennajeh, A., Chakroun, A. B. G. và Zoghlami, A. (2026). Influence of cutting frequency on forage productivity, quality and root growth of vetiver (Chrysopogon zizanioides). African Journal of Range & Forage Science, 43(3), 354–360. https://doi.org/10.2989/10220119.2025.2503736
  • Meki, M. N., Kiniry, J. R., Worqlul, A. W., Kim, S., Williams, A. S., Osorio, J. M. và Reilley, J. (2020). Field and simulation-based assessment of vetivergrass bioenergy feedstock production potential in Texas. Agronomy Journal, 112(4), 2692–2707. https://doi.org/10.1002/agj2.20226
  • Na Nagara, V., Sarkar, D., Neve, S., Saleh, H., Boufadel, M., Giri, S. và Datta, R. (2024). Repurposing spent biomass of vetiver grass used for stormwater treatment to generate biochar and ethanol. Chemosphere, 358, 142196. https://doi.org/10.1016/j.chemosphere.2024.142196
  • OlaFarm (2026). TCCS 76:2026/HBVN Giống cỏ Vetiver HB06 — Tiêu chuẩn cơ sở. Tiêu chuẩn cơ sở tự công bố.
  • Srikanlayanukul, M. và Suksabye, P. (2020). Effect of mixture ratio of food waste and vetiver grass on biogas production. Applied Environmental Research, 42(3), 40–48. https://doi.org/10.35762/aer.2020.42.3.4
  • The Vetiver Network International (2020). Vetiver System Training Manual — Fiji. The Vetiver Network International.
  • Truong, P. và Lưu Thái Danh (2015). The Vetiver System for Improving Water Quality: Prevention and Treatment of Contaminated Water and Land (ấn bản 2). The Vetiver Network International.
  • Truong, P., Trần Tân Văn và Pinners, E. (2008a). Hướng dẫn kỹ thuật ứng dụng công nghệ cỏ Vetiver giảm nhẹ thiên tai, bảo vệ môi trường. Mạng lưới Vetiver Quốc tế (TVNI), bản tiếng Việt. https://www.vetiver.org/VNN-VSmanual.pdf

OlaFarm là đơn vị cung cấp giống cỏ Vetiver được liệt kê trên danh bạ chính thức các nhà cung cấp giống cỏ Vetiver của Mạng lưới Vetiver Quốc tế (TVNI), mục Việt Nam (nguồn: Global Vetiver Grass Plant Suppliers). Nếu bạn cần mua giống cỏ Vetiver hoặc tư vấn thêm về giống cỏ này, hãy liên hệ OlaFarm để được trợ giúp.

ThS. Phạm Thị Nhàn — Quản lý OlaFarm

ThS. Phạm Thị Nhàn

Quản lý OlaFarm — Thạc sĩ Công nghệ sinh học

Trực tiếp phụ trách chọn lọc và khảo nghiệm dòng giống HB06 từ năm 2016; đồng hành cùng ~600 dự án trồng Vetiver chống sạt lở, xử lý môi trường và nông nghiệp bền vững trên ~30 tỉnh/thành. Xem hồ sơ chuyên môn →

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *